جنجال تازه بر سر توافق ۱.۵ میلیارد دلاری آنتروپیک؛ نویسندگان ناشران را به مطالبه سهم اضافی متهم کردند

این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که روند پرداخت غرامت در پرونده نقض حقوق نشر علیه شرکت آنتروپیک وارد مرحله اجرایی شده است؛ پرونده‌ای که به یکی از مهم‌ترین مناقشه‌های حقوقی میان صنعت نشر و شرکت‌های هوش مصنوعی تبدیل شده است.

آنتروپیک سال گذشته پس از آنکه دادگاه اعلام کرد استفاده از آثار دارای حق نشر برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی، در شرایطی می‌تواند مشمول دکترین «استفاده منصفانه» باشد، اما تهیه غیرقانونی این آثار مجاز نیست، با یک دعوای حقوقی دسته‌جمعی به توافق رسید. این توافق در ماه ژوئیه به تأیید نهایی رسید و مسیر پرداخت به صاحبان آثار را هموار کرد.

بر اساس مفاد توافق، قرار است به صاحبان نزدیک به ۵۰۰ هزار عنوان کتاب، برای هر اثر دارای حق نشر، ۳ هزار دلار پرداخت شود. اگر کتاب همچنان تحت قرارداد با یک ناشر سنتی باشد، این مبلغ به‌صورت مساوی میان نویسنده و ناشر تقسیم خواهد شد.

در مقابل، اگر نویسنده کتاب را به‌صورت مستقل منتشر کرده باشد یا ناشر پیش‌تر حقوق اثر را به دلیل خروج کتاب از چرخه انتشار به نویسنده بازگردانده باشد، نویسنده باید واجد شرایط دریافت کل مبلغ، یعنی ۳ هزار دلار باشد.
 

اعتراض نویسندگان به ادعاهای ناشران

شماری از نویسندگان در شبکه‌های اجتماعی گزارش داده‌اند که برخی ناشران برای دریافت مبالغی بیش از سهم قانونی خود اقدام کرده‌اند.
آوریل هنری، نویسنده آثار معمایی و هیجان‌انگیز، یکی از نویسندگانی است که نسبت به این موضوع اعتراض کرده است. او در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که ناشر هارپرکالینز یکی از کتاب‌هایش را که حدود ۱۷ سال پیش منتشر شده، در ارتباط با توافق آنتروپیک مطالبه کرده است.

هنری همچنین گفت در همان روز، هشداری مربوط به سوابق اعتباری دریافت کرده که در آن هارپرکالینز به‌عنوان کارفرمای او ثبت شده بود؛ در حالی که به گفته او، چنین رابطه‌ای هیچ‌گاه وجود نداشته است.

ویکتوریا استراوس، نویسنده و از گردانندگان وبلاگ «نویسندگان مراقب باشند»، نیز اعلام کرده است که شکایت‌های متعددی از نویسندگان دریافت کرده است. به گفته او، این شکایت‌ها عمدتاً در دو گروه قرار می‌گیرند.

در گروه نخست، ناشر برای آثاری درخواست سهم کرده که دیگر حقوق قانونی آنها را در اختیار ندارد، زیرا حقوق اثر پیش‌تر به نویسنده بازگردانده شده است. در گروه دوم نیز ناشر در شرایطی برای دریافت ۱۰۰ درصد مبلغ اقدام کرده که بر اساس توافق، تنها باید ۵۰ درصد آن را دریافت کند.

استراوس با وجود این گزارش‌ها تأکید کرده است که ترجیح می‌دهد مواردی را که می‌توان با ضعف در ثبت و نگهداری سوابق توضیح داد، ناشی از سوءنیت تلقی نکند. او همچنین اشاره کرده است که برخی ناشران نیز اعلام کرده‌اند موارد ثبت‌شده اشتباه بوده و از آنتروپیک خواسته‌اند آنها را اصلاح کند.
 

انجمن نویسندگان: لزوماً پای فریب در میان نیست

مری راسنبرگر، مدیرعامل انجمن نویسندگان، نیز در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز این وضعیت را لزوماً تلاشی از سوی ناشران برای تصاحب سهم نویسندگان نمی‌داند. او معتقد است این مشکلات می‌تواند نتیجه ثبت نادرست سوابق و پیچیدگی فرآیند اجرای توافق باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که تعیین مالک واقعی حقوق یک اثر قدیمی ممکن است به قراردادهای متعدد و تغییرات حقوقی طی سال‌های گذشته وابسته باشد.

استراوس هشدار داده است که تعداد گزارش‌های دریافت‌شده قابل توجه است. او تأکید کرده که شکایت‌های موجود تنها «نگاهی گذرا از میان شکافی کوچک در دیواری عظیم» هستند و نمی‌توان بر اساس آنها درباره ابعاد کامل مشکل قضاوت کرد.
به گفته استراوس، تعداد بالای گزارش‌هایی که طی تنها دو روز دریافت کرده و تکرار خطاهای مشابه در پرونده‌های مختلف، این نگرانی را ایجاد کرده است که موضوع صرفاً چند اشتباه موردی نباشد و با مشکلی گسترده‌تر و سیستماتیک‌تر در روند ثبت ادعاها مواجه باشیم.
 

پای آژانس‌های ادبی هم به پرونده باز شد

اما ناشران تنها گروهی نیستند که با اعتراض نویسندگان مواجه شده‌اند. استراوس اعلام کرده است که شکایت‌هایی نیز درباره ادعاهای برخی آژانس‌های ادبی دریافت کرده است. این موضوع از آن جهت بحث‌برانگیز است که نمایندگان ادبی معمولاً مالک حقوق نشر آثار نیستند و نقش آنها عمدتاً به نمایندگی از نویسندگان در مذاکرات و قراردادهای نشر محدود می‌شود.

کورتنی میلان، نویسنده و حقوقدان، نیز در شبکه اجتماعی بلواسکای نسبت به این موضوع واکنش نشان داده و مدعی شده است که برخی نمایندگان ادبی در تلاش هستند درصدی از مبالغ توافق آنتروپیک را دریافت کنند.
 

نویسندگان چگونه می‌توانند به تخصیص پرداخت‌ها اعتراض کنند؟

در همین حال، میلان و انجمن نویسندگان جزئیات بیشتری درباره سازوکار اعتراض به نحوه تخصیص مبالغ منتشر کرده‌اند. 
یکی از پیچیده‌ترین مسائل به زمان بازگردانده‌شدن حقوق یک اثر مربوط می‌شود. نویسنده برای اینکه بتواند ۱۰۰ درصد مبلغ مربوط به یک کتاب را مطالبه کند، باید ثابت کند که حقوق آن اثر پیش از ۱۰ اوت ۲۰۲۲ به او بازگردانده شده است.

این تاریخ در توافق آنتروپیک به‌عنوان «تاریخ دانلود» تعریف شده و یکی از معیارهای مهم برای تعیین صاحب واقعی حق دریافت مبلغ مربوط به هر اثر محسوب می‌شود.

در نتیجه، نویسندگانی که با ادعای ناشر یا نماینده ادبی درباره اثر خود مواجه شده‌اند، ممکن است ناچار باشند قراردادهای قدیمی، سوابق انتشار و اسناد مربوط به بازگشت حقوق اثر را بررسی کنند تا سهم واقعی خود را مشخص کنند.

پرونده آنتروپیک نشان می‌دهد که اجرای یک توافق حقوقی در مقیاس صدها هزار اثر، حتی پس از پایان دعوای اصلی، می‌تواند چالش‌های پیچیده‌ای ایجاد کند. اکنون باید دید آیا این اختلاف‌ها به چند مورد ناشی از خطاهای اداری محدود می‌شود یا روند پرداخت ۱.۵ میلیارد دلار، مناقشه تازه‌ای میان نویسندگان، ناشران و نمایندگان ادبی ایجاد خواهد کرد.