اگرچه توزیع‌های بزرگی مانند Debian، Fedora و Arch Linux از شناخته‌شده‌ترین گزینه‌های دنیای لینوکس هستند، نسخه‌های دیگری نیز وجود دارند که بر پایه آنها ساخته شده‌اند و تجربه متفاوتی ارائه می‌کنند. سه نمونه قابل توجه در این زمینه EndeavourOS، Aurora و Devuan هستند.

EndeavourOS؛ آرچ لینوکس بدون دردسر نصب

اگر همیشه می‌خواستید Arch Linux و مدیر بسته قدرتمند Pacman آن را امتحان کنید، اما نصب و راه‌اندازی دستی این توزیع برایتان دشوار بوده است، EndeavourOS می‌تواند گزینه مناسبی باشد.

EndeavourOS تلاش می‌کند تجربه‌ای نزدیک به Arch ارائه دهد، بدون اینکه تغییرات گسترده‌ای در ساختار آن ایجاد کند. این توزیع از نصاب Calamares استفاده می‌کند و امکان نصب آنلاین و آفلاین را فراهم می‌سازد.

در حالت آفلاین، کاربر به محیط دسکتاپ KDE Plasma محدود می‌شود، اما در نصب آنلاین گزینه‌هایی مانند GNOME، MATE، Cinnamon، Budgie، XFCE، LXQt، LXDE و مدیر پنجره i3 نیز در دسترس هستند.

یکی از مزیت‌های اصلی EndeavourOS دسترسی به Arch User Repository یا AUR است؛ مخزنی که تعداد بسیار زیادی از نرم‌افزارهای ارائه‌شده توسط جامعه کاربران Arch را در اختیار قرار می‌دهد. البته مانند هر مخزن شخص ثالث، بررسی منبع و محتوای بسته‌ها پیش از نصب اهمیت دارد.

Aurora؛ لینوکس تغییرناپذیر برای پایداری بیشتر

Aurora رویکرد متفاوتی دارد. این توزیع بر پایه Fedora Atomic و مشخصاً Fedora Kinoite ساخته شده و از مفهوم سیستم‌عامل تغییرناپذیر استفاده می‌کند.

در چنین ساختاری، بخش اصلی سیستم‌عامل به‌صورت یک تصویر واحد و فقط‌خواندنی ارائه می‌شود. در نتیجه، به‌روزرسانی‌ها می‌توانند به‌صورت یکپارچه انجام شوند و اگر مشکلی ایجاد شود، کاربر امکان بازگشت به تصویر قبلی را دارد.

این مدل به پایداری بیشتر سیستم کمک می‌کند و از مشکلاتی که گاهی در اثر تغییرات یا به‌روزرسانی‌های معمول در توزیع‌های سنتی ایجاد می‌شود، می‌کاهد. کاربران همچنین می‌توانند نرم‌افزارهای مورد نیاز خود را از طریق Flatpak و Flathub نصب کنند.

Aurora بر پایه KDE Plasma ارائه می‌شود و از نصاب Anaconda استفاده می‌کند. البته ماهیت تغییرناپذیر آن می‌تواند انجام برخی تغییرات سیستمی را دشوارتر کند و کاربرانی که به کنترل مستقیم فایل‌ها و اجزای سیستم عادت دارند، باید با محدودیت‌های این معماری کنار بیایند.

Devuan؛ دبیان بدون systemd

Devuan یکی دیگر از گزینه‌های قابل توجه است که از Debian منشعب شده، اما برخلاف آن از systemd استفاده نمی‌کند. توسعه‌دهندگان Devuan به کاربران اجازه می‌دهند میان سیستم‌های init مختلف، از جمله SysVinit، OpenRC و runit، انتخاب کنند.

این رویکرد کنترل بیشتری بر فرایند راه‌اندازی و سرویس‌های سیستم فراهم می‌کند، اما در مقابل ممکن است با برخی نرم‌افزارها و سرویس‌هایی که به systemd وابسته هستند، مشکلات سازگاری ایجاد شود.

Devuan از Refracta Installer استفاده می‌کند و نسخه زنده آن به‌صورت پیش‌فرض محیط دسکتاپ XFCE را ارائه می‌دهد. کاربران حرفه‌ای‌تر می‌توانند از گزینه‌های دیگر نصب، از جمله Netinstall یا Desktop DVD ISO، برای تجربه محیط‌های متفاوت استفاده کنند.

یکی از ویژگی‌های جالب Devuan، امکان ساخت یک تصویر نصب سفارشی با استفاده از refractasnapshot است؛ قابلیتی که اجازه می‌دهد کاربر سیستم را با نرم‌افزارها و تنظیمات دلخواه خود آماده کرده و همان نسخه را روی چند رایانه نصب کند.

البته حذف systemd بدون هزینه نیست. برخی برنامه‌ها ممکن است برای عملکرد صحیح به آن وابسته باشند و سرویس‌هایی مانند PipeWire و WirePlumber در بعضی سخت‌افزارها به تنظیمات دستی نیاز داشته باشند.

در نهایت، این سه توزیع رویکردهای متفاوتی برای کاهش وابستگی به ساختارهای پیش‌فرض و افزایش کنترل کاربر ارائه می‌کنند: EndeavourOS برای علاقه‌مندان به Arch، Aurora برای کاربرانی که پایداری و بازگشت آسان سیستم را می‌خواهند و Devuan برای کسانی که کنترل بیشتری بر سیستم init و اجزای پایه سیستم‌عامل می‌خواهند.