چگونه بی‌مسئولیتی صاحبان سگ‌های خانگی به محیط زیست‌ آسیب می‌زند؟

تخمین زده می‌شود که حدود یک میلیارد سگ اهلی در جهان وجود داشته باشد. بیشتر آن‌ها تحت مالکیت انسان‌ هستند، یعنی حیوانات خانگی یا کمک‌‌کار که زندگی‌شان را با انسان‌ها شریک شده‌اند. سگ‌ها پرجمعیت‌ترین شکارچیان بزرگ روی زمین محسوب می‌شود. جالب است بدانید که تعداد گربه‌های خانگی بسیار کم‌تر از آن‌ها، درحدود ۲۲۰ میلیون تخمین زده می‌شود.

ما نسبت به اثرات منفی گربه‌ها، چه خانگی و چه وحشی، بر حیات‌وحش آگاهیم. سگ‌های ولگرد نیز اغلب به‌عنوان تهدیدی برای تنوع زیستی دیده می‌شوند؛ اما اثرات سگ‌های خانگی بر محیط‌زیست اغلب نادیده گرفته می‌شود.

سگ‌های خانگی اگر مالکان آن‌ها نتوانند مسئولیت خود را به‌خوبی ایفا کنند خطرات پنهان‌ و نگران‌کننده‌ای بر محیط‌زیست و حیات‌وحش خواهند داشت. دانشمندان در یادداشتی در مجله‌ی کانورسیشن، به بررسی آسیب‌هایی پرداخته‌اند که سگ‌های خانگی به‌بار می‌آورند و توضیح می‌دهند که چه اقداماتی می‌توان برای مقابله با آن انجام داد.

با اینکه ما عاشق سگ‌های خانگی‌مان هستیم، باید بپذیریم که نگهداری از آن‌ها بدون توجه به اطراف، می‌تواند هزینه‌هایی برای طبیعت داشته باشد. بنابراین، اگر با مهربانی به آن‌ها قلاده بزنیم و مهارشان کنیم یا در مکان‌های خاص نگه داریم، هم از حیات‌وحش محافظت کرده‌ایم و هم علاقه‌ی خود به سگ‌ها را به شکلی مسئولانه نشان داده‌ایم.

سگ‌ها گرگ‌های اهلی‌شده‌ هستند؛ یعنی طوری پرورش یافته‌اند که کوچک‌تر، رام‌تر و به‌شدت پذیرای انسان‌ها باشند. اما آن‌ها همچنان شکارچی محسوب می‌شوند. براساس داده‌های مراکز مراقبت از حیات‌وحش، سگ‌های خانگی بیش از گربه‌ها مسئول حمله به حیوانات وحشی گزارش شده‌اند و حیوانات بزرگ‌تر را شکار می‌کنند.

به‌عنوان مثال، سگ‌های بدون قلاده، عامل اصلی فروپاشی کلنی‌های پنگوئن‌های کوچک در تاسمانی هستند. در نیوزیلند، برآورد شده است که فقط یک سگ خانگی فراری، در مدت پنج هفته از یک جمعیت ۹۰۰ تایی پرنده کیوی قهوه‌ای، تا ۵۰۰ عدد از آن‌ها را کشته باشد.

سگ‌ها زمانی که از قلاده رها می‌شوند، عاشق دنبال‌کردن حیوانات و پرندگان‌ هستند. شاید این رفتار بی‌ضرر به‌نظر برسد، اما برای پرندگان مهاجر خسته، تعقیب‌شدن می‌تواند انرژی زیادی مصرف کند. در استرالیا، سگ‌های بدون قلاده می‌توانند جوجه‌های پرندگان ساحلی را که تازه از تخم درآمده‌اند، از جمله پرندگان در معرض انقراضی مثل پلور کلاه‌دار (Hooded Plover) بکشند.

Shutterstock

حتی صرفاً حضور شکارچیان خانگی ما وقتی با قلاده هستند، برای بسیاری از پرندگان و حیوانات وحشت‌آور است. این موضوع تأثیر منفی قابل‌اندازه‌گیری بر فراوانی و تنوع پرندگان در مناطق جنگلی شرق استرالیا دارد.

در ایالات متحده، گوزن‌ها هنگام مشاهده‌ی انسانی که همراه با سگی قلاده‌دار است، نسبت به زمانی که یک انسان تنها را می‌بینند، هوشیارتر می‌شوند و زودتر و تا فاصله‌ی دورتری می‌گریزند. همچنین، چندین گونه از پستانداران در این کشور، حضور سگ همراه انسان را تهدیدآمیزتر از حضور کایوت‌ها درک کرده‌اند.

حتی لازم نیست سگ‌ها حضور فیزیکی داشته باشند تا برای حیات‌وحش مضر باشند. آن‌ها درختان و تیرک‌ها را با ادرارشان نشانه‌گذاری می‌کنند و در مکان‌های مختلف مدفوع باقی می‌گذارند. این نشانه‌ها برای بسیاری از گونه‌ها هشداردهنده‌اند. پژوهشگران آمریکایی دریافته‌اند که حیواناتی مثل گوزن، روباه و حتی گربه دم‌کوتاه (گربه‌های وحشی)، مناطقی را که سگ‌ها در آن‌ها مرتب قدم زده‌اند، در مقایسه با مناطق ممنوعه برای سگ‌ها، کمتر مورد استفاده قرار می‌دهند.

برخی داروهایی که برای از بین بردن کک و کنه در سگ‌ها استفاده می‌شوند، ممکن است با شستن بدن حیوان در رودخانه‌ها وارد محیط آبی شوند و به دلیل ترکیبات سمی، به بی‌مهرگان آبزی آسیب برسانند. همچنین پژوهش‌ها نشان داده‌اند که پرندگان هنگام استفاده از موی سگ‌ها برای لانه‌سازی ممکن است با کاهش نرخ درآمدن جوجه‌ها از تخم مواجه شوند.

از طرف دیگر، جمعیت زیاد سگ‌ها در برخی کشورها به تولید حجم بالایی از فضولات منجر می‌شود که می‌تواند بر کیفیت خاک و آب تأثیر بگذارد و در صورت دفع نامناسب باعث گسترش برخی بیماری‌ها به انسان‌ها و حیات‌وحش شود. رژیم غذایی گوشت‌محور سگ‌ها نیز سهمی در مصرف منابع و تولید گازهای گلخانه‌ای دارد.

مردم عاشق سگ‌هایشان هستند. آن‌ها همیشه با شادی از ما استقبال می‌کنند. همراهی‌شان ما را از نظر جسمی و روانی سالم‌تر می‌کند. بسیاری از مزرعه‌ها بدون سگ‌های کاری نمی‌توانند فعالیت کنند. ما دوست نداریم بپذیریم که آن‌ها می‌توانند آسیب‌زا هم باشند.

البته سگ‌ها، بد نیستند. آن‌ها حیوان‌ هستند؛ با غرایز طبیعی و همچنین غرایز اهلی‌شده برای خوشحال کردن ما. اما وقتی تعداد آن‌ها به میزان بالا می‌رسد، اثر جمعی حضورشان می‌تواند ناخواسته تأثیراتی منفی بر محیط‌زیست بگذارد.

در ایران، به‌ویژه در تهران، با توجه به نبود قوانین یکپارچه برای سگ‌گردانی و محدودیت‌های محلی، نگهداری مسئولانه از سگ‌ها ضروری است. این امر نیازمند رعایت اصولی همچون استفاده از هارنس (قلاده کتفی) به جای قلاده گردنی برای راحتی و کنترل بهتر سگ، بستن دائمی قلاده یا هارنس در مکان‌های عمومی، جمع‌آوری مدفوع سگ و دفع مناسب برای حفظ بهداشت عمومی و جلوگیری از جریمه، انتخاب محل‌های مناسب و خلوت برای پیاده‌روی و احترام به حیات‌وحش شهری با حفظ فاصله از نواحی حساس است.

با عمل به نکات صحیح برای نگهداری از حیوانات خانگی، می‌توان همزمان عشق به سگ‌ها را با حفظ سلامت محیط‌زیست و آسایش شهروندان در توازن قرار داد. این اقدامات نه تنها در تضمین رفاه حیوانات خانگی نقش دارد، بلکه به ایجاد جامعه‌ای مسئول و متعهد به محیط‌زیست کمک می‌کند.