رقیب ایکس-۵۹ ناسا از راه رسید؛ چین نیز درصدد بازگرداندن پرواز مافوق‌صوت تجاری است

چین در حال آماده‌سازی هواپیمای آزمایشی مافوق‌صوتی است که هدفش ترکیب سرعت بسیار بالا با کاهش صدای غرش صوتی است؛ مشکلی که یکی از بزرگ‌ترین موانع بازگشت هواپیماهای مسافربری مافوق‌صوت به آسمان محسوب می‌شود.

هواپیمای نمایشی TMS-10 که توسط آزمایشگاه هوافضای تیان‌موشان با همکاری دانشگاه بیهانگ توسعه پیدا می‌کند، اکنون وارد مرحله مونتاژ نهایی شده است. طبق گزارش گلوبال‌تایمز، تیم توسعه‌دهنده قصد دارد نخستین آزمایش پرواز مافوق‌صوت این هواپیما را تا پایان سال جاری میلادی انجام دهد.

اگر آزمایش‌ها موفقیت‌آمیز باشند، فناوری به‌کاررفته در TMS-10 می‌تواند مسیر را برای ساخت هواپیمای مسافربری کوچکی با ظرفیت ۱۰ تا ۱۵ نفر هموار کند که طبق برنامه اولیه می‌تواند فاصله بین پکن و شانگهای را در حدود ۳۰ دقیقه بپیماید. این مسیر با هواپیماهای مسافربری فعلی حدود دو ساعت زمان می‌برد.

پرواز مافوق‌صوت روی خشکی سال‌ها است با مشکلی جدی روبه‌رو است: سونیک بوم یا غرش صوتی. وقتی هواپیما سریع‌تر از سرعت صوت حرکت می‌کند، امواج فشاری شدیدی در اطراف بدنه ایجاد می‌شود. رسیدن این امواج به سطح زمین می‌تواند صدایی شبیه انفجار ایجاد کند و به همین دلیل بسیاری از کشورها پروازهای مافوق‌صوت تجاری بر فراز مناطق مسکونی را محدود کرده‌اند.

هواپیمای تی‌اِم‌اِس-۱۰ برای حل مشکل غرش صوتی از رویکردی متفاوت نسبت به پروژه ایکس-۵۹ ناسا استفاده می‌کند. هواپیمای X-59 تلاش می‌کند شدت صدای ناشی از شکست دیوار صوتی را کاهش دهد، اما طراحی TMS-10 به‌گونه‌ای انجام شده است که امواج ضربه‌ای ایجادشده اطراف دماغه و بال‌ها را پیش از ترکیب‌شدن کنترل و پراکنده کند.

در طراحی یادشده، بخش‌های مختلف بدنه و دم هواپیما به شکلی تنظیم شده‌اند که امواج فشار به‌جای تشکیل یک موج بزرگ و پرقدرت، به امواج کوچک‌تر و ضعیف‌تر تقسیم شوند. هدف نهایی، کاهش صدایی است که در هنگام عبور هواپیما از سرعت صوت به زمین می‌رسد.

تیم توسعه TMS-10 تاکنون آزمایش‌های تونل باد، طراحی سامانه کنترل پرواز و ساخت بدنه هواپیما را پشت سر گذاشته است. در ژوئن ۲۰۲۵، نسخه کوچک‌تر این هواپیما یک پرواز آزمایشی با سرعت پایین انجام داد. این نمونه با سرعت کمتر از ماخ ۰٫۲ پرواز کرد تا عملکرد بخش‌هایی مانند برخاست، فرود، پایداری و کنترل هواپیما بررسی شود.

در آزمایش بعدی، هدف اصلی عبور از دیوار صوتی و اندازه‌گیری میزان غرش صوتی تولیدشده خواهد بود. مهندسان همچنین عملکرد طراحی آیرودینامیکی، سیستم کنترل پرواز و هماهنگی میان موتور و بدنه را بررسی خواهند کرد.

چین تنها کشوری نیست که روی بازگشت پروازهای مافوق‌صوت کار می‌کند. ناسا نیز با هواپیمای آزمایشی X-59 در تلاش است فناوری پرواز مافوق‌صوت کم‌صدا را توسعه دهد. ایکس-۵۹ در ژوئن ۲۰۲۶ برای نخستین بار دیوار صوتی را شکست و تاکنون آزمایش‌های پروازی متعددی انجام داده است. این هواپیما در یکی از پروازهای اخیر خود به سرعت ماخ ۱٫۴ رسید.

ناسا پس از پایان آزمایش‌های اولیه پرواز، قصد دارد وارد مرحله اندازه‌گیری دقیق صدای تولیدشده توسط X-59 شود. در این مرحله، حسگرهای زمینی و هوایی برای بررسی شدت و ویژگی‌های صدای ایجادشده هنگام پرواز مافوق‌صوت استفاده خواهند شد.

هدف پروژه ایکس-۵۹، نشان‌دادن امکان پرواز مافوق‌صوت روی خشکی با صدایی بسیار کمتر از هواپیماهای مافوق‌صوت قدیمی مانند کنکورد است؛ موضوعی که می‌تواند به تغییر قوانین محدودکننده پروازهای مافوق‌صوت تجاری کمک کند.

با وجود پیشرفت‌های اخیر، تبدیل این فناوری‌ها به هواپیماهای مسافربری تجاری همچنان چالش‌های بزرگی دارد. افزایش دوام سازه برای حمل مسافر، هزینه بالای ساخت و مصرف سوخت زیاد از جمله موانعی هستند که سازندگان جت‌های مافوق‌صوت آینده باید بر آن‌ها غلبه کنند.