۲۹ شهریور؛ از تولد تیک‌تاک تا مردی که نخستین شب بشر را در مدار زمین گذراند

گاهی آینده در محموله‌ای ۱۰۱ گرمی، چند خط کد یا مسئله‌ای ریاضی پنهان می‌شود. رویدادهای امروز از سطح تاریک ماه تا آزمایشگاه‌های سرد و اتاق‌های پر از کارت پانچ امتداد دارند.

رد مشترک میان آن‌ها جسارت آزمودن ایده‌هایی است که ابتدا ناممکن، سنگین یا بیش از اندازه پیچیده به نظر می‌رسیدند؛ ایده‌هایی که اکنون در تلفن همراه، اینترنت و سفرهای فضایی حضور دارند.

۱۰ سال پیش، بایت‌دنس پلتفرم ویدیویی Douyin را در چین راه انداخت؛ محصولی که در آغاز A.me نام داشت و چند ماه بعد نام تیک‌تاک را گرفت. نسخه‌ی بین‌المللی پس از آن از راه رسید، پس سالگرد امروز در اصل به تولد نسخه‌ی چینی تیک‌تاک مربوط می‌شود، نه انتشار جهانی اپلیکیشنی که کاربران بیرون چین می‌شناسند.

فرمول ساده به نظر می‌رسید؛ ویدیوهای عمودی کوتاه و پیشنهادی پیوسته که الگوریتم بر اساس رفتار هر کاربر می‌چید. خرید Musical.ly در سال ۲۰۱۷ و ادغامش با تیک‌تاک در سال ۲۰۱۸ دامنه‌ی محصول را گسترش داد. میراث مهم‌تر، تغییر شیوه‌ی کشف محتوا بود؛ جایی که صفحه‌ی پیشنهادها بیش از فهرست دوستان تعیین می‌کند چه چیزی دیده و شنیده شود.

۳۷ سال پیش، اپل نخستین مکینتاش باتری‌خور خود را با نام «مکینتاش پورتابل» معرفی کرد. دستگاه پردازنده‌ی Motorola 68000 با فرکانس ۱۶ مگاهرتز، یک مگابایت رم و نمایشگر تک‌رنگ ۶۴۰ در ۴۰۰ پیکسل داشت. وزن ۷٫۲ کیلوگرمی و بدنه‌ی بزرگ، واژه‌ی «قابل حمل» را به شوخی تلخی تبدیل کرد و لقب انگلیسی luggable را برایش ساخت.

فرود در دریا و زیر آسمان تاریک ماه انجام شد. لونا ۱۶ ۵۶ سال پیش، بر سطح ماه نشست. مته‌ی کاوشگر بدون حضور انسان خاک را برداشت و درون محفظه‌ای گذاشت که باید مسیر دشوار بازگشت را طی می‌کرد.

زنجیره‌ی خودکار حفاری، پرتاب از ماه و فرود زمینی، الگویی برای ماموریت‌های نمونه‌آوری بعدی شد؛ ماموریت‌هایی که امروزه سیارک‌ها و نیمه‌ی دور ماه را نیز هدف می‌گیرند.

یک فلاسک شیشه‌ای درون فلاسکی دیگر و خلایی میان دو دیواره، راه‌حل جیمز دیوئر (James Dewar) برای نگهداری مواد فوق سرد بود. دیوئر که ۱۸۴ سال پیش در کینکاردین‌آن‌فورث اسکاتلند به دنیا آمد، ظرف خلا را در سال ۱۸۹۲ برای پژوهش‌های سرماشناسی ساخت و شش سال بعد نخستین کسی شد که هیدروژن مایع تولید کرد.

دیوئر بیش از چهار دهه در مؤسسه‌ی سلطنتی پژوهش و تدریس کرد؛ اما فلاسکش را به ثبت نرساند. دو شیشه‌گر آلمانی ظرفیت مصرف روزمره‌ی طرح را شناختند و نسخه‌ی تجاری آن با نام Thermos فراگیر شد. همان اصل عایق‌کاری هنوز از نوشیدنی درون فلاسک تا گازهای مایع آزمایشگاهی، پزشکی و صنایع فضایی را از تبادل سریع گرما محافظت می‌کند.

پیش از فرترن، برنامه‌نویس باید جزئیات حافظه و دستورهای نزدیک به زبان ماشین را با وسواس مدیریت می‌کرد. ۷۲ سال پیش، نخستین برنامه‌ی موفق FORTRAN در پروژه‌ی آی‌بی‌ام اجرا شد. گروه جان بکوس زبانی برای IBM 704 می‌ساخت که عبارت‌های جبری قابل‌فهم را به دستورهای اجرایی تبدیل کند؛ نام زبان نیز از عبارت Formula Translator آمده بود.

کامپایلر کامل تا سال ۱۹۵۷ به کاربران نرسید؛ چون پذیرش زبان سطح‌بالا به یک شرط دشوار وابسته بود؛ کد تولیدشده باید تقریبا با برنامه‌ی دست‌نویس رقابت می‌کرد. موفقیت گروه بکوس، برنامه‌نویسی علمی را از انحصار جزئیات سخت‌افزار بیرون آورد. FORTRAN پس از گذشت چند نسل هنوز در مدل‌سازی اقلیم، محاسبات مهندسی و ابررایانه‌ها زنده مانده و کتابخانه‌های قدیمی آن سرمایه‌ای پرهزینه و ارزشمند محسوب می‌شوند.

سه ریاضی‌دان راهی یافتند تا دو طرف بدون مبادله‌ی قبلی یک راز مشترک، ارتباط امن برقرار کنند. رونالد ریوست، آدی شامیر و لئونارد ادلمن روش RSA را در سال ۱۹۷۷ معرفی کردند. ۴۳ سال پیش، پتنت شماره‌ی ۴٬۴۰۵٬۸۲۹ با مالکیت مؤسسه‌ی فناوری ماساچوست برای سامانه‌ی آن‌ها صادر شد.

شب درون وستوک ۲ با هیچ خواب زمینی شباهت نداشت. گرمان تیتوف (Gherman Titov) در ۲۵ سالگی، طی ماموریت ۱۹۶۱ نزدیک به ۲۵ ساعت و ۱۸ دقیقه در فضا ماند و ۱۷ بار زمین را دور زد. او پس از یوری گاگارین دومین انسان در مدار بود، اما نخستین کسی شد که در فضا خوابید و بیش از یک شبانه‌روز آن‌جا ماند.