یافته جدید: زبان انسان حداقل ۱۳۵ هزار سال قدمت دارد

سخت‌افزار ژنتیکی که توانایی‌های خاص زبانی انسان‌ها را شکل داد، حداقل ۱۳۵ هزار سال پیش پدیدار شد؛ زمانی که تمامی انسان‌های هوشمند (هومو ساپینس‌ها) هنوز در یک قبیله به‌هم‌پیوسته زندگی می‌کردند. با گذشت زمان و تقسیم این گروه اولیه به جمعیت‌های متنوع منطقه‌ای، توانایی مشترک برای برقراری ارتباط کلامی و نمادین احتمالاً به شکل‌گیری رفتارها و فرهنگ مدرن انسانی در حدود صد هزار سال پیش کمک کرد.

اگرچه گونه ما حدود ۳۰۰ هزار سال است که روی زمین وجود دارد، ظهور مراسم تدفین، هنر و سایر رفتارهای پیچیده تنها در حدود ۶۵ هزار سال اخیر به‌طور گسترده‌ای رواج یافته است. انسان‌شناسان این تحول فرهنگی عظیم را به‌عنوان «جهش بزرگ رو به جلو» می‌شناسند، اما هنوز درمورد عواملی که این تغییرات را هدایت کرده‌اند، توافقی وجود ندارد.

اکنون نویسندگان مطالعه‌ای جدید که به بررسی ریشه‌های پیچیدگی شناختی و رفتاری ما می‌پردازد، اشاره می‌کنند که «امروز حدود ۷ هزار زبان در جهان وجود دارد که شباهت‌های چشمگیری در ساختار آوایی، نحوی و معنایی دارند.» این اشتراک نشان‌ می‌دهد که همه جمعیت‌های انسانی به‌طور مشترک دارای ظرفیت بنیادی یکسانی برای زبان هستند. به عبارت دیگر توانایی برقراری ارتباط با زبان باید پیش از آنکه نخستین جامعه هومو ساپینس شروع به تقسیم در گروه‌های مختلف کند، تکامل یافته باشد.

نویسندگان ادامه می‌دهند: «بنابراین اگر بتوانیم زمان اولین تقسیم جمعیت‌های انسانی را شناسایی کنیم، می‌توانیم با اطمینان نسبی آن تاریخ را به عنوان حد پایین زمانی که زبان انسانی در جمعیت‌های نیاکان انسان مدرن وجود داشته، در نظر بگیریم.» آن‌ها همچنین خاطرنشان می‌کنند: «مطالعات ژنومی اولیه روی جمعیت‌های اولیه هومو ساپینس، به‌طور کلی توافق دارند که اولین انشعاب از ریشه‌ی اصلی، امروزه در میان مردم «خویسان» در آفریقای جنوبی نمایان است.»

با تجزیه و تحلیل داده‌های ۱۵ مطالعه ژنتیکی مستقل، نویسندگان به این نتیجه رسیدند که انشعاب اولیه‌ای که منجر به ظهور خویسان‌ها شد، حدود ۱۳۵ هزار سال پیش اتفاق افتاده است. بنابراین، آن‌ها نتیجه می‌گیرند که پیشرفت قابلیت‌های زبانی باید پیش از این تاریخ رخ داده باشد، حتی اگر سیستم‌های ارتباطی پیچیده نوشتاری و گفتاری در آن زمان هنوز اختراع نشده بودند.

محققان به این نتیجه رسیده‌اند که نمی‌توانیم به طور دقیق تاریخ ظهور زبان را مشخص کنیم. اما آنچه می‌توانیم انجام دهیم، بررسی این موضوع است که زبان چگونه پس ۱۳۵ هزار سال تأثیر مستقیمی بر شکل‌گیری رفتارهای انسان مدرن داشته است.

نویسندگان مطالعه بر این باورند که این زمان می‌تواند معقول باشد تا توسعه و گسترش ارتباطات نمادین را توضیح دهد و به همین دلیل پیشنهاد می‌کنند که زبان ممکن است عامل اصلی در پیشرفت آنچه به نام «جهش بزرگ» شناخته می‌شود، بوده باشد.

آن‌ها می‌نویسند: «ما معتقدیم که فاصله زمانی بین حد پایین ظهور زبان و پیدایش رفتارهای مدرن هنجاری در سرتاسر جمعیت انسان نشان می‌دهد که خود زبان محرکی بوده است که انسان‌های خردمند اولیه غیرزبانی را که مغزهایی آماده برای زبان داشتند، به موجوداتی دارای ارتباط نمادین تبدیل کرده است.»

تحقیق در نشریه Frontiers in Psychology منتشر شده است.