پشت پرده طرح «خاموشی مس»: درآمدزایی مخابرات به قیمت حذف رقبا و نادیده گرفتن مصرف‌کنند

در هفته‌های اخیر سندی داخلی از شرکت مخابرات ایران منتشر شده که به‌روشنی مسیر آینده‌ این شرکت در حوزه دسترسی ثابت را ترسیم می‌کند: جمع‌آوری کابل‌های مسی، کوچ اجباری همه مشترکان به مهاجرت به فیبر نوری، تأمین مالی پروژه از محل فروش مس‌های جمع‌آوری‌شده و دریافت مشوق شش میلیون تومانی دولت برای هر مشترک فعال.

این سند، علاوه بر اهداف کلان، جزئیات اجرایی و حتی روش تسویه‌حساب با پیمانکاران را نیز مشخص کرده و عملاً نشان می‌دهد مخابرات برای «خاموش کردن مس» و جایگزینی کامل آن با فیبر نوری عزم جدی دارد؛ عزمی که البته بی‌اشکال هم نیست.

اما یک سوال مهم: آیا این مهاجرت، که ظاهراً برای مدرن‌سازی شبکه طراحی شده، در عمل به انحصارطلبی مخابرات، حذف رقبا و افزایش هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان منجر نخواهد شد؟ 

برای درک این سند، باید نگاهی به تاریخچه صنعت ارتباطات ایران بیندازیم. شرکت مخابرات ایران، که ریشه در دوران پیش از انقلاب دارد، تا دهه ۱۳۸۰ عمدتاً یک انحصار دولتی بود. خصوصی‌سازی در سال ۱۳۸۸ (با واگذاری سهام به کنسرسیوم اعتماد مبین) قرار بود رقابت را افزایش دهد، اما در عمل، مخابرات همچنان کنترل غالب زیرساخت‌های ثابت را حفظ کرد.

پروژه‌هایی مانند شبکه ملی اطلاعات و گسترش فیبر نوری (FTTH) از دهه ۱۳۹۰ آغاز شد، اما چالش‌هایی مانند تحریم‌ها، کمبود سرمایه و رقابت محدود با اپراتورهایی مانند آسیاتک، شاتل و ایرانسل، پیشرفت را کند کرده و در سال‌های اخیر بیشتر به آن توجه شده است.

در نگاه اول، این تصمیم با شعار توسعه فناوری و همگامی با روند جهانی جذاب به نظر می‌رسد. بسیاری از کشورها از سال‌ها پیش برنامه‌ مهاجرت از شبکه‌های مسی قدیمی به فیبر نوری را آغاز کرده‌اند. بریتانیا، به‌عنوان نمونه، پس از رسیدن پوشش FTTP به ۷۵ درصد در مناطق مختلف، فروش سرویس‌های مسی را متوقف کرد و در برنامه‌ای تدریجی تا سال ۲۰۲۷ به‌طور کامل PSTN را خاموش خواهد کرد.