میراث هسته‌ای در کف اقیانوس؛ ۲۰۰هزار بشکه رادیواکتیو از دهه ۱۹۵۰ درحال نشت هستند

بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۹۰، کشورهای مختلف هزاران بشکه زباله رادیواکتیو با شدت تابش پایین را در بخش‌هایی از اقیانوس اطلس رها کردند. در آن زمان تصور می‌شد اعماق دریا می‌تواند محل مناسبی برای دفع چنین موادی باشد. هدف این بود که زباله‌ها مدت زیادی درون بشکه‌ها باقی بمانند و تا زمانی که ظرف‌ها فرسوده شوند، میزان پرتوزایی آن‌ها تا حد زیادی کاهش پیدا کند.

اما نگرانی‌ها درباره پیامدهای زیست‌محیطی این روش به‌تدریج افزایش یافت. در سال ۱۹۷۵ «کنوانسیون لندن» برای محدودکردن تخلیه زباله در دریاها اجرایی شد و در سال‌های بعد، رهاسازی زباله‌های رادیواکتیو در اقیانوس به‌طور کامل کنار گذاشته شد. مشکل این بود که تا آن زمان، چند دهه از این روش استفاده شده بود.

پژوهشگران سال‌هاست وضعیت بشکه‌های رهاشده در شمال‌شرق اقیانوس اطلس را بررسی می‌کنند. در تازه‌ترین مأموریت، پروژه‌ای به نام NODSSUM به رهبری مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) به منطقه رفت تا تأثیر احتمالی این زباله‌ها بر اکوسیستم اعماق دریا را بررسی کند.

به نوشته آی‌اف‌ال ساینس، حدود ۳۰ دانشمند در این مأموریت حضور داشتند. آن‌ها با زیردریایی نوتیل در مجموع ۲۰ بار به اعماق اقیانوس رفتند و به عمق بیش از ۴۷۰۰ متر رسیدند. مشاهدات نشان داد بسیاری از بشکه‌ها دیگر وضعیت مناسبی ندارند. بدنه آن‌ها به‌شدت خورده و تخریب شده و در بعضی موارد سوراخ‌های بزرگی روی آن‌ها دیده می‌شود. برخی بشکه‌ها نیز محتویات خود را به محیط اطراف پس داده‌اند.

با وجود فرسودگی بشکه‌ها، بررسی‌های اولیه نکته نسبتاً امیدوارکننده‌ای هم داشت. میزان پرتوزایی اندازه‌گیری‌شده در محل پایین بود. سطح تشعشعات از مقدار طبیعی منطقه بیشتر است، اما پژوهشگران می‌گویند فعلاً با رویدادی بزرگ یا آلودگی شدید رادیواکتیو روبه‌رو نیستند.

میزان پرتوزایی به اندازه‌ای پایین بود که دانشمندان توانستند نمونه‌ها را بدون تجهیزات حفاظتی سنگین مخصوص تشعشعات جابه‌جا کنند. آن‌ها نمونه‌هایی از آب، رسوبات کف دریا و جانداران منطقه را نیز جمع‌آوری کرده‌اند. این نمونه‌ها در آزمایشگاه بررسی خواهند شد تا مشخص شود مواد رادیواکتیو چگونه در محیط پخش شده‌اند و چه اثری بر موجودات زنده دارند.

در حال حاضر هنوز پاسخ دقیقی برای این پرسش وجود ندارد و بررسی نمونه‌های آزمایشگاهی می‌تواند اطلاعات بیشتری در اختیار دانشمندان قرار دهد.

ماجرای این بشکه‌ها نمونه‌ای از روش‌هایی است که در گذشته برای خلاص‌شدن از زباله‌های صنعتی و خطرناک استفاده می‌شد. اقیانوس‌ها زمانی چنان وسیع و دور از دسترس تصور می‌شدند که بسیاری فکر می‌کردند می‌توان مواد زائد را بدون پیامد جدی در اعماق آن‌ها رها کرد.

اما اکتشافات سال‌های اخیر نشان داده است که اثر زباله‌های انسانی حتی در عمیق‌ترین بخش‌های دریا هم دیده می‌شود. پژوهشگران در بخش‌های مختلف اقیانوس‌ها، انواع زباله‌های انسانی از وسایل خانگی و تجهیزات صنعتی گرفته تا بشکه‌های حاوی مواد شیمیایی را پیدا کرده‌اند.

امکان بیرون‌آوردن همه این زباله‌ها از دریا وجود ندارد، اما بررسی سرنوشت آن‌ها می‌تواند نشان دهد چنین موادی در طول دهه‌ها چگونه تغییر می‌کنند و چه اثری بر محیط‌زیست دریایی می‌گذارند.

دانشمندان اکنون امیدوارند بررسی دقیق‌تر بشکه‌های رادیواکتیو اقیانوس اطلس کمک کند خطرات بلندمدت این نوع آلودگی بهتر شناخته شود و تصمیم‌های مشابه در آینده تکرار نشود.