شیرین‌کننده‌های مصنوعی با فریب مغز احساس گرسنگی را بیشتر می‌کنند

براساس یافته‌های علمی جدید، شیرین‌کننده مصنوعی سوکرالوز (که با نام تجاری اسپلندا شناخته می‌شود) ممکن است با پیامد منفی دیگری برای سلامت انسان مرتبط باشد. این‌بار، محل اثر این ماده نه در دستگاه گوارش، بلکه در مغز گزارش شده است.

در کارآزمایی تصادفی با طراحی متقاطع، ۷۵ فرد بزرگسال پس از مصرف نوشیدنی حاوی سوکرالوز، افزایش جریان خون در ناحیه هیپوتالاموس مغز را تجربه کردند. هیپوتالاموس بخشی از مغز است که در تنظیم اشتها و کنترل میل به غذا نقش اساسی ایفا می‌کند.

درمقابل، زمانی که همین افراد نوشیدنی حاوی ساکارز (شکر) مصرف کردند، اثر کاهنده بر احساس گرسنگی مشاهده شد. سطح گلوکز خون بالا رفت و این امر با کاهش جریان خون به هیپوتالاموس همراه بود. بنا به گزارش شرکت‌کنندگان، دو ساعت پس از مصرف نوشیدنی حاوی شکر، سطح گرسنگی آن‌ها کمتر از زمانی بود که  نوشیدنی حاوی سوکرالوز مصرف کرده بودند.

یافته‌ها که توسط پژ‌وهش‌های اولیه روی جوندگان پشتیبانی می‌شوند، نشان می‌دهند شیرین‌کننده‌های بدون کالری ممکن است در درازمدت برای کاهش وزن یا کاهش میل به قند مفید نباشند. درحقیقت، به‌نظر می‌رسد این شیرین‌کننده‌ها نحوه ارتباط هیپوتالاموس با سایر بخش‌های مغز را تغییر می‌دهند.

سوکرالوز ۶۰۰ برابر شیرین‌تر از ساکارز است، اما کالری ندارد. بنا به توضیح نویسندگان، این تفاوت می‌تواند باعث ایجاد تناقضی بین انتظار بدن از دریافت انرژی (کالری) و عدم دریافت انرژی واقعی شود. به عبارت دیگر، بدن به دلیل شیرینی مشابه شکر، انتظار دریافت انرژی را دارد، اما چون سوکرالوز کالری ندارد، این انتظار برآورده نمی‌شود.

پژوهشگران با اشاره به این موضوع که بسیاری از مردم به‌طور منظم از این جایگزین‌ شکر استفاده می‌گویند بررسی تأثیرات بلندمدت سلامتی استفاده از اسپلندا و شیرین‌کننده‌های مشابه در پژوهش‌های آینده ضروری است.

در کارآزمایی اخیر، ۷۵ نفر که بین ۱۸ تا ۳۵ سال سن داشتند، شرکت کردند. هرکدام از افراد سه مداخله مختلف را تجربه کردند. قبل و بعد از هر مداخله، از آن‌ها آزمایش خون گرفته شد و اسکن مغزی انجام شد تا اثرات مداخلات بررسی شود.

شرکت‌کنندگان در سه روز متفاوت نوشیدنی‌های مختلفی مصرف کردند. یک روز نوشیدنی حاوی سوکرالوز، روز بعدی نوشیدنی حاوی ساکارز (شکر معمولی) و روز سوم فقط آب نوشیدند. تمام این نوشیدنی‌ها طعم گیلاس بدون شکر داشتند تا شرکت‌کنندگان نتوانند تفاوت بین آن‌ها را تشخیص دهند. ترتیب نوشیدنی‌ها برای هر شرکت‌کننده به‌صورت تصادفی تعیین شد و فاصله بین جلسات از دو روز تا دو ماه متغیر بود.

وقتی شکر واقعی مصرف می‌کنید، سطح قند خون (گلوکز) بالا می‌رود و هورمون‌هایی مثل انسولین و GLP-1 ترشح می‌شوند که به کنترل قند خون کمک می‌کنند. اما وقتی سوکرالوز مصرف می‌کنید، این اتفاقات نمی‌افتند، یعنی سوکرالوز نه سطح گلوکز خون را افزایش می‌دهد و نه باعث ترشح هورمون‌هایی می‌شود که معمولاً به کنترل قند خون کمک می‌کنند.

نویسندگان می‌گویند بدن از هورمون‌هایی مثل انسولین و GLP-1 استفاده می‌کند تا به مغز بگوید کالری (انرژی) مصرف کردید و این امر این باعث می‌شود احساس گرسنگی کاهش پیدا کند. اما وقتی سوکرالوز مصرف می‌کنید، این هورمون‌ها به‌طور طبیعی ترشح نمی‌شوند و بدن فکر نمی‌کند شما انرژی دریافت کردید. این اثر بیشتر در افرادی که چاق هستند، دیده شد.

مشاهداتی از این دست نشان می‌دهند بدن و مغز ارتباط تنگاتنگی با هم دارند. برای مثال، مطالعات گذشته نشان داده‌اند تعامل سوکرالوز با میکروب‌های روده می‌تواند روی پاسخ بدن به قند خون تاثیر بگذارد. شاید همین مشکل باعث می‌شود مغز (خصوصاً هیپوتالاموس که مسئول تنظیم اشتها است) واکنش متفاوتی به سوکرالوز نشان دهد.

قبلاً تصور می‌شد اسپلندا تاثیر زیستی خاصی ندارد، اما مطالعات جدید نشون داده‌اند این ماده ممکن است موجب آسیب‌دیدگی دی‌ان‌ای، اختلال در نحوه پردازش گلوکز (قند خون) و تغییر میکروب‌های روده شود.

دو سال پس از اینکه سازمان جهانی بهداشت درباره سوکرالوز و تأثیرات احتمالی آن بر متابولیسم و التهاب هشدار داده بود، اکنون دلیل دیگری پیدا شده که چرا نباید با بی‌دقتی از این شیرین‌کننده استفاده کرد.

گروه پژوهشی درحال انجام مطالعه‌ی پیگیری است تا دریابد سوکرالوز چگونه بر مغز کودکان و نوجوانان تأثیر می‌گذارد. آن‌ها این سوال را مطرح می‌کنند که آیا مصرف شیرین‌کننده‌هایی مثل سوکرالوز می‌تواند باعث تغییر مغز کودکان به‌ویژه کودکان درمعرض خطر چاقی، شوند یا خیر. مغز در زمان رشد (مثل دوران کودکی و نوجوانی) آسیب‌پذیر است. درنتیجه، این دوره ممکن است فرصت مناسبی برای مداخله و جلوگیری از مشکلات یا آسیب‌های احتمالی باشد.

مطالعه در مجله‌ی Nature Metabolism منتشر شده است.