ساخت قوی‌ترین پادزهر دنیا از خون مردی که تجربه ۲۰۰ بار مارگزیدگی داشت

تیم فرید با جزئیات تلخ و دقیق، بدترین نیش‌ مارهایی را که تجربه کرده، به یاد می‌آورد. اولین مورد، نیش یک کبری مصری بود. دومی، فقط یک ساعت بعد، نیش یک کبری تک‌خال. هر دو در خانه‌اش در ویسکانسین رخ دادند که از مارهای به‌شدت سمی بودند؛ اما هیچ‌کدام تصادفی نبود.

تیم فرید، متخصص مار در ایالات متحده است که بیش از ۶۰۰ دوز سم به خود تزریق کرده تا ایمنی خود را تقویت کند. او همچنین حدود ۲۰۰ بار توسط مارهای سمی نیش خورده است و می‌گوید نیش‌ها همیشه دردناک هستند. بعد از دو نیش پیاپی کبراها، او با بالگرد به بیمارستان منتقل شد و چهار روز را در کما بود. او می‌گوید: «اشتباه بود؟ بله. احمقانه بود؟ کاملاً. ولی من این کار را به خاطر علم انجام دادم.»

اما فرید زنده ماند؛ زیرا در خونش مجموعه‌ای منحصربه‌فرد از پادتن‌ها وجود دارد که می‌توانند سم‌های مختلف را خنثی کنند و شاید روزی به نجات قربانیان نیش مار کمک کنند.

جیکوب گلنویل، رئیس و مدیرعامل شرکت زیست‌فناوری Centivax و متخصص ایمنی‌شناسی که روی ساخت واکسن جهانی آنفلوانزا کار می‌کند، به دنبال نمونه‌هایی از ایمنی گسترده در پزشکی بود و فوراً به نیش مار فکر کرد. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، نیش مارهای سمی سالانه جان حدود ۱۴۰ هزار نفر را در سراسر جهان می‌گیرد. در جهان بیش از ۶۰۰ گونه مار سمی وجود دارد و تولید پادزهر برای هرکدام، زمان‌بر و پرهزینه است. او می‌خواست یک پادزهر واحد بسازد که بتواند انواع سم‌ها را هدف بگیرد و فرید با سابقه نیش‌خوردگی‌های متعدد، گزینه‌ای ارزشمند بود.

گلنویل پس از اطلاع درباره‌ی فرید در اخبار، با او تماس گرفت و درخواست نمونه خون کرد. فرید که پیش‌تر در برخی مطالعات اغلب بی‌نتیجه مشارکت داشت، با اشتیاق پذیرفت. گلنویل و همکارانش با استفاده از مقدار کمی از خون فرید، یک ترکیب پادزهر تولید کردند که توانست اثرات سم برخی مارها را خنثی کند. این ترکیب شامل تنها دو آنتی‌بادی از خون فرید و یک داروی مهارکننده سم به نام varespladib بود که موفق شد موش‌ها را در برابر دوز کشنده سم از ۱۳ گونه مار به‌طور کامل و از ۶ گونه دیگر به‌صورت جزئی محافظت کند.

آندریاس لاوستسن‌کیل، بیوتکنولوژیست دانشگاه فنی دانمارک که در پروژه دخیل نبوده، پادزهر تولیدشده را بهترین ترکیب پادزهری تا به امروز می‌داند. این پژوهش بخشی از تلاش گسترده‌تر چندین آزمایشگاه از جمله گروه لاوستسن‌کیل برای ساخت پادزهرهای بهتر است. دانشمندان، میلیاردها پادتن مصنوعی را برای یافتن نمونه‌هایی که سموم کلیدی را هدف قرار می‌دهند، بررسی کردند. آن‌ها از هوش مصنوعی برای طراحی پروتئین‌های جدید خنثی‌کننده سم بهره بردند و حتی یک داروی قدیمی را برای مقابله با سم مارهای افعی، بازطراحی کرده‌اند. البته این پیشرفت‌ها به این معنا نیست که پادزهر گلانویل آماده استفاده عمومی است. لاوستسن‌کیل می‌گوید: «این پادزهر هنوز آزمایشی و یک طرح مفهومی است.»

گلانویل می‌گوید تیم او می‌تواند برای یافتن اجزای بیشتر برای ساخت پادزهر، دوباره به میلیاردها پادتن موجود در خون فرید رجوع کند. فرید در سال ۲۰۱۸ پس از ۲۰۲ نیش مار و ۶۵۴ تزریق ایمنی‌سازی از تزریق سم و نیش‌ مارها بازنشسته شد. او اکنون مردی ۵۷ ساله، سالم و تحت پایش منظم عملکرد کلیه و کبد است تا مطمئن شوند که مواجهه طولانی‌مدت با سم، آسیبی به اعضای بدنش نزده است.

گلانویل می‌گوید: «تیم ما کاری خارق‌العاده انجام داده و فکر می‌کنیم این دستاورد می‌تواند پزشکی را تغییر دهد.» اما تأکید می‌کند که هیچ‌کس نباید به خودش سم مار تزریق کند. او می‌گوید: «ما به‌شدت مردم را از انجام چنین کاری برحذر می‌داریم.»

نتایج تحقیق در ژورنال Cell منتشر شده است.