رودخانه‌ها حجم غیرمنتظره‌ای از میکروپلاستیک را به دریاها منتقل می‌کنند

سال‌هاست دانشمندان می‌دانند پلاستیک‌های رهاشده در خشکی سرانجام راه خود را به رودخانه‌ها و اقیانوس‌ها پیدا می‌کنند، اما میزان واقعی این انتقال همچنان محل بحث بوده است. مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد رودخانه‌ها ممکن است سالانه صدها هزار تن میکروپلاستیک را به دریا منتقل کنند و این فرایند با تشدید بارندگی‌ها می‌تواند پیچیده‌تر شود.

بارش‌های شدید می‌توانند در مدتی کوتاه حجم زیادی از ذرات پلاستیکی ریز را از سطح زمین شسته و وارد رودخانه‌ها کنند و این اتفاق باعث می‌شود آلودگی میکروپلاستیکی با سرعت بیشتری به اقیانوس‌ها برسد.

میکروپلاستیک‌ها ذرات پلاستیکی کوچک‌تر از پنج میلی‌متر هستند که در محیط باقی می‌مانند و می‌توانند وارد زنجیره غذایی، منابع آب و زیست‌بوم‌های دریایی شوند. هرچند دانشمندان سال‌هاست می‌دانند رودخانه‌ها یکی از مسیرهای اصلی انتقال پلاستیک از خشکی به دریا هستند، به‌دلیل تفاوت روش‌های نمونه‌برداری و کمبود داده، اندازه واقعی این انتقال به‌طور دقیق مشخص نبود.

ههائو چین، پژوهشگر دانشگاه پکن و همکارانش با استفاده از مدلی جدید تلاش کرده‌اند تصویر دقیق‌تری از میزان انتقال میکروپلاستیک‌ها ارائه دهند. مدل آن‌ها تفاوت روش‌های اندازه‌گیری، اندازه ذرات، فعالیت‌های انسانی و عوامل طبیعی مانند بارندگی را هم در نظر می‌گیرد.

به گزارش نیچر، نتایج نشان می‌دهد بارندگی‌های شدید می‌توانند باعث افزایش ناگهانی مقدار میکروپلاستیک موجود در رودخانه‌ها شوند. در مناطقی که مصرف پلاستیک بالا و مدیریت پسماند ضعیف است، بارش‌های سنگین می‌توانند پلاستیک‌های انباشته‌شده روی زمین را شسته و درطول مدت کوتاهی به رودخانه‌ها منتقل کنند.

به گفته پژوهشگران، انتقال میکروپلاستیک‌ها همیشه روندی ثابت و آرام ندارد. گاهی طوفان یا بارندگی شدید می‌تواند مانند موج آلودگی عمل کند و مقدار زیادی ذره پلاستیکی را هم‌زمان وارد مسیرهای آبی کند. این ذرات در نهایت می‌توانند به محیط‌های دریایی برسند.

براساس پژوهش مورد بحث، رودخانه‌های جهان در سال ۲۰۲۲ حدود ۲۶۳هزار تن میکروپلاستیک را به اقیانوس‌ها منتقل کردند. حدود ۹۶ درصد از این مقدار مربوط به کشورهای جنوب جهان بوده؛ به‌طوری که شرق و جنوب شرق آسیا به‌تنهایی بیش از نیمی از کل انتقال جهانی را به خود اختصاص داده‌اند.

پژوهشگران می‌گویند تفاوت میان مناطق مختلف بیشتر به عوامل انسانی مربوط است. میزان مصرف پلاستیک، حجم زباله‌های مدیریت‌نشده و شرایط توسعه شهری نقش مهمی در تعیین مقدار آلودگی رودخانه‌ها دارند. در مقابل، شرایط آب‌وهوایی بیشتر باعث تغییرات کوتاه‌مدت، مانند افزایش ناگهانی آلودگی پس از بارندگی شدید می‌شود.

دانشمندان هشدار می‌دهند با افزایش احتمال وقوع بارش‌های شدیدتر در نتیجه تغییرات اقلیمی، چنین موج‌های کوتاه اما شدید آلودگی ممکن است بیشتر رخ دهند. این یعنی مناطقی که هم مصرف پلاستیک بالایی دارند و هم زیرساخت مناسبی برای مدیریت زباله ندارند، ممکن است در آینده با ورود ناگهانی حجم بیشتری از میکروپلاستیک‌ها به رودخانه‌ها و دریاها روبه‌رو شوند.

برای کاهش ورود پلاستیک به اقیانوس‌ها، فقط پاکسازی رودخانه‌ها کافی نیست. کاهش تولید زباله پلاستیکی و بهبود سیستم‌های جمع‌آوری و مدیریت پسماند، به‌خصوص در مناطق پرخطر، بخش مهمی از راه‌حل خواهد بود.

پژوهش در ژورنال Science منتشر شده است.