دانشمندان بقایای ابرقاره باستانی زمین را زیر یخ‌های جنوبگان پیدا کردند

جنوبگان امروز یکی از سردترین و خشک‌ترین مناطق زمین است؛ سرزمینی پوشیده از کیلومترها یخ که تصور آن به‌عنوان محیطی مناسب برای زندگی دشوار است. اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند این قاره در گذشته‌ی دور نقشی متفاوت داشته و ممکن است بقایای یکی از بزرگ‌ترین ساختارهای زمین‌شناسی تاریخ را در خود پنهان کرده باشد.

حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش، در دوره‌ای که ابرقاره‌ی گوندوانا در نیم‌کره‌ی جنوبی زمین شکل گرفت، رشته‌کوه‌هایی عظیم در ابعادی مشابه هیمالیا به وجود آمدند. گوندوانا یکی از بزرگ‌ترین خشکی‌های تاریخ زمین بود که بخش‌هایی از قاره‌های امروزی مانند آفریقا، آمریکای جنوبی، قطب جنوب، استرالیا و هند را شامل می‌شد.

دانشمندان پیش‌تر پیشنهاد کرده بودند که شکل‌گیری این ابرقاره و تغییرات گسترده‌ی زمین‌شناسی همراه آن، ممکن است بر شرایط محیطی زمین و حتی روند تکامل حیات تأثیر گذاشته باشد. این دوره با یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ زیست‌شناسی، یعنی انفجار کامبرین، هم‌زمان بود؛ زمانی که تنوع جانداران در اقیانوس‌ها به‌سرعت افزایش یافت.

در پژوهشی جدید دو زمین‌شناس از دانشگاه ملی استرالیا شواهدی از بقایای گوندوانا را در زیر لایه‌های یخی جنوبگان شناسایی کرده‌اند. آن‌ها معتقدند این یافته‌ها می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره‌ی نقش قطب جنوب در تاریخ زمین و تکامل حیات ارائه دهد.

پیداکردن نشانه‌های ابرقاره‌ی ۵۰۰ میلیون ساله کار ساده‌ای نیست. بسیاری از کوهستان‌هایی که هنگام شکل‌گیری گوندوانا به وجود آمدند، در طول میلیون‌ها سال بر اثر فرسایش از بین رفته‌اند. به همین دلیل، پژوهشگران به‌جای جست‌وجوی مستقیم کوه‌ها، سراغ کانی‌هایی رفتند که می‌توانند ردپای آن‌ها را حفظ کنند.

یکی از مهم‌ترین سرنخ‌ها، زیرکن‌ها هستند؛ کانی‌های کوچکی که درون خود مقدار بسیار کمی اورانیوم و توریم دارند. این عناصر به دانشمندان امکان می‌دهند سن تشکیل کانی و منشأ احتمالی آن را مشخص کنند.

پژوهشگران نمونه‌های زیرکن موجود در رسوبات اقیانوسی را بررسی کردند که در طول زمان از خشکی‌ها به دریا منتقل شده‌اند. نتایج نشان داد که بخش بزرگی از این کانی‌ها در دوره‌ی شکل‌گیری گوندوانا از منطقه‌ای آمده‌اند که امروز زیر یخ‌های جنوبگان قرار دارد.

براساس مطالعه، منشا حدود ۴۶ درصد از زیرکن‌های ثبت‌شده در پایگاه داده‌ی جهانی که به دوره‌ی آغاز کامبرین و انفجار کامبرین مربوط می‌شوند، جنوبگان بوده است. همچنین بیش از نیمی از زیرکن‌هایی که نشانه‌های فشار بسیار بالا دارند، به همین منطقه نسبت داده شده‌اند.

یافته‌ها به این معنا نیست که جنوبگان امروزی زمانی کاملاً شبیه قاره‌ی سرسبز بوده است، اما نشان می‌دهد این منطقه در گذشته‌ی دور بخشی از سامانه‌ی زمین‌شناسی بسیار فعالی بوده است که احتمالاً در تغییرات آب‌وهوایی زمین و فراهم‌شدن شرایط مناسب برای گسترش حیات نقش داشته است.

پژوهش در ژورنال Earth and Planetary Science Letters منتشر شده است.