اولین ماوس کامپیوتر جعبه‌ای چوبی با یک دکمه بود

ماوس کامپیوتر امروز آن‌قدر عادی به‌نظر می‌رسد که شاید عجیب باشد بدانیم ایده‌اش از اوایل دهه‌ی ۱۹۶۰ شکل گرفت؛ زمانی که کامپیوترها هنوز عمدتاً دستگاه‌هایی بزرگ و پیچیده بودند و خبری از رابط‌های گرافیکی امروزی نبود. در آن دوران، داگلاس انگلبارت در مرکز پژوهشی SRI روی راه‌هایی برای بهبود تعامل انسان و کامپیوتر کار می‌کرد؛ رویکردی که بخش مهمی از آن به تقویت توانایی انسان در کار با اطلاعات مربوط می‌شد.

انگلبارت در سال ۱۹۶۴ طرح ماوس را به مرحله‌ی عملی رساند و بیل انگلیش، مهندس SRI، نمونه‌ی اولیه را ساخت. این دستگاه که از چوب ساخته شده بود، شکل بسیار ساده‌ای داشت و برای تشخیص حرکت از دو چرخ عمود بر هم استفاده می‌کرد؛ هر چرخ جابه‌جایی روی یکی از محورهای X و Y را اندازه می‌گرفت و اطلاعات را به کامپیوتر منتقل می‌کرد. نمونه‌ی اولیه تنها یک دکمه داشت و اصلا شبیه ماوس‌های امروزی نبود.

در پتنت این اختراع حتی واژه‌ی «ماوس» وجود نداشت. انگلبارت آن را با نام فنیX-Y Position Indicator for a Display System ثبت کرد. درخواست ثبت اختراع در ۲۱ ژوئن ۱۹۶۷ (۳۱ خرداد ۱۳۴۶) ارائه شد و پتنت در سال ۱۹۷۰ صادر شد. در این اختراع، همان مکانیزم دوچرخ برای تبدیل حرکت دست به مختصات روی نمایشگر توصیف شده بود.

اما شاید مهم‌ترین لحظه برای ماوس چهار سال پس از تولد آن جعبه‌ی چوبی رقم خورد. در سال ۱۹۶۸، انگلبارت و تیمش در یک ارائه‌ی ۹۰ دقیقه‌ای در سان‌فرانسیسکو، نمونه‌ی عملی این سیستم را در رویدادی نمایش دادند که بعدها به Mother of All Demos یا «مادر همه‌ی دموها» مشهور شد. در این ارائه، ماوس در کنار فناوری‌هایی مانند هایپرتکست، ویرایش متن در لحظه، پنجره‌های متعدد و ارتباط تصویری روی نمایشگر به نمایش درآمد؛ مجموعه‌ای که بخش بزرگی از ایده‌های رایانش تعاملی مدرن را سال‌ها پیش از فراگیرشدنشان نشان می‌داد.

برای انگلبارت، ماوس هرگز یک محصول مستقل نبود. او آن را تنها یکی از ابزارهای لازم برای ساخت محیطی می‌دید که انسان بتواند اطلاعات را سریع‌تر پردازش کند، با دیگران همکاری داشته باشد و از کامپیوتر به‌عنوان ابزاری برای تقویت توانایی‌های ذهنی خود استفاده کند. همین نگاه باعث شد پروژه‌ی او فراتر از ساخت یک وسیله‌ی اشاره‌گر ساده باشد.

چند سال بعد، بیل انگلیش در مرکز تحقیقاتی Xerox PARC کار کرد و در ۱۹۷۲ نسخه‌ای از ماوس را با توپ جایگزین چرخ‌ها توسعه داد؛ روشی که بعدها برای چندین دهه به استاندارد ماوس‌های مکانیکی تبدیل شد.