«گوش بسپار پدر!»؛ کشف مرثیه‌ای ادیبانه به زبان یونانی در آرامگاهی مصری

باستان‌شناسان در مصر آرامگاهی سنگ‌آهکی با قدمت حدود ۱۷۰۰ سال کشف کرده‌اند که یکی از بخش‌های جالب آن، شعری ۱۹ سطری به زبان یونانی باستان است. پژوهشگران احتمال می‌دهند این شعر را پسری در سوگ پدرش نوشته باشد.

آرامگاه به قرن چهارم میلادی، یعنی دوره حکومت امپراتوری روم بر مصر، تعلق دارد. باستان‌شناسان آن را در واحه دَخله، در نزدیکی شهر باستانی موتیس (موت امروزی) پیدا کردند که در آن زمان یکی از مراکز مهم منطقه به شمار می‌رفت.

آرامگاه برای دفن یک زن و شوهر ساخته شده بود و سقفی به شکل هرم داشت. روی لوح سنگی داخل آرامگاه، شعری ۱۹ سطری به زبان یونانی باستان حک شده است. نام مرد دفن‌شده در این آرامگاه «پیسختس» بوده و احتمالا قاضی بوده است، هرچند باستان‌شناسان تاکنون بقایای انسانی در این محل پیدا نکرده‌اند.

به گزارش لایوساینس، در کنار شعر، روی دیوارهای آرامگاه نوشته‌هایی به خط هیروگلیف دیده می‌شود که شامل طلسم‌هایی برای محافظت از فرد مرده هستند. بخشی از این نوشته‌ها به «آم‌دوات» اشاره دارند؛ متنی مذهبی در مصر باستان که سفر خدای خورشید در جهان زیرین و مسیر او پس از غروب را شرح می‌دهد.

باستان‌شناسان در این مکان آثار دیگری هم پیدا کردند؛ از جمله میز مخصوص گذاشتن پیشکش، حوضچه‌ای برای آیین‌های پاکسازی، ظروف سفالی و سکه‌ای با تصویر کنستانتین بزرگ، امپراتور روم که از سال ۳۰۶ تا ۳۳۷ میلادی حکومت می‌کرد. کنستانتین در سال‌های پایانی زندگی خود مسیحی شد و در دوره حکومت او مسیحیت در امپراتوری روم رسمیت پیدا کرد. بااین‌حال، در این آرامگاه نشانه‌ای از نوشته‌ها یا تزئینات مسیحی دیده نشده است.

ورودی آرامگاه پس از پایین‌رفتن از ۱۴ پله آشکار می‌شود. اطراف ورودی با تصاویری مانند قرص خورشید بالدار، خدای اوزیریس و دو مار کبرا تزئین شده است؛ نمادهایی که در باورهای مصر باستان با حفاظت و جهان پس از مرگ ارتباط داشتند.

مهم‌ترین بخش این کشف، همان کتیبه یونانی است. آنجلوس خانیوتیس، پژوهشگر مؤسسه مطالعات پیشرفته در نیوجرسی که در عملیات کاوش حضور نداشت، این متن را «شعر کوتاه بسیار ادبی و اصیل» توصیف کرده است. به گفته او، زبان و ساختار شعر شباهت‌هایی به آثار هومر، شاعر مشهور یونان باستان، دارد.

یکی از نکات جالب این کتیبه، استفاده از نشانه‌های نوشتاری مانند علامت‌های تکیه در زبان یونانی است. خانیوتیس می‌گوید این موضوع نشان می‌دهد نویسنده شعر آموزش ادبی بالایی داشته است.

پژوهشگران همچنین احتمال می‌دهند آرامگاه بعدها دوباره مورد استفاده قرار گرفته باشد. دلیل این فرض، وجود سازه‌ای خشتی بالای ورودی است که احتمالاً پس از دفن پیسختس و همسرش ساخته شده است.

این کشف نشان می‌دهد در مصر دوره روم، سنت‌های قدیمی مصری مانند هیروگلیف‌ها و آیین‌های مربوط به مرگ، در کنار زبان و ادبیات یونانی همچنان وجود داشتند. آرامگاه پیسختس نمونه‌ای از ترکیب فرهنگ مصر باستان و نفوذ یونانی-رومی در آن دوره است.