پژوهشگاه هواشناسی: تعطیلی عمومی به شاخص تابش فرابنفش ارتباطی ندارد؛ مقادیر بالای اشعه طبیعی است

به گزارش پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو کشور، تابش فرابنفش یکی از اجزای طیف الکترومغناطیسی خورشید است که با شاخص تابش فرابنفش (از ۱ تا ۱۱+) اندازه‌ گیری می شود و شدت آن به عوامل متعددی از جمله موقعیت جغرافیایی، ارتفاع، فصل، میزان ابرناکی، رطوبت نسبی، سپیدایی و زاویه تابش خورشیدی بستگی دارد.

به‌تازگی نگرانی ‌هایی در مورد مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش در ایران به ‌ویژه در تهران مطرح شده که برخی تعطیلی های اخیر را به افزایش شاخص تابش فرابنفش ارتباط داده اند و یا پیشنهاد تعطیلی عمومی برای کاهش مخاطرات سلامتی را ارائه کرده‌ اند.

خبرگزاری ایرنا نوشت: این تحلیل کارشناسی با تکیه بر داده ‌های ماهواره ‌ای امی (Ozone Monitoring Instrument) برای ایران و داده‌ های آرشیو تابش فرابنفش سازمان فضایی اروپا برای شهر تهران، به بررسی کارشناسی این موضوع می ‌پردازد و استدلال می ‌کند که تعطیلی عمومی به دلیل مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش نبوده و در حال حاضر نیز ضرورتی ندارد.

بر اساس داده ‌های سنجنده امی برای دوره ۲۰ ساله ( ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۴)، میانگین شاخص تابش فرابنفش در ایران در بازه ۵ تا ۷ (متوسط تا بالا) قرار دارد. در مناطق کویری مانند یزد و کرمان، این مقدار به ۶٫۵ تا ۷٫۵ می‌ رسد، در حالی که در مناطق شمالی (گیلان و مازندران) به ۵ تا ۶ کاهش می‌ یابد. بیشینه مقادیر در تابستان (خرداد تا مرداد) در مناطق کویری به ۱۱ یا بالاتر (فوق ‌العاده خطرناک) رسیده است؛ به‌ ویژه در سال ‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۳ که موج ‌های گرمایی شدید رخ داد.

کمینه شاخص تابش فرابنفش در زمستان (دی و بهمن) است و مقدار شاخص تابش فرابنفش در مناطق شمالی به ۱ تا ۲ (کم) کاهش می ‌یابد. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش در ایران عمدتاً در فصول گرم و در مناطق کویری رخ می ‌دهد که امری طبیعی برای عرض جغرافیایی ایران (۲۵ تا ۳۸ درجه شمالی) و ارتفاعات بالا است. این مقادیر با الگوهای جهانی مناطق مشابه (مانند خاورمیانه) همخوانی دارد و به خودی خود یک وضعیت اضطراری نیست.

همچنین بر اساس داده‌ های سازمان فضایی اروپا برای دوره ۲۲ ساله (۲۰۰۲ تا ۲۰۲۴)، میانگین شاخص تابش فرابنفش بدون ابر در تهران حدود ۶٫۰ تا ۶٫۵ است، که در تابستان به ۸ تا ۹ (بالا تا بسیار بالا) و در زمستان به ۳ تا ۴ (متوسط) می ‌رسد. بیشینه مقدار ثبت ‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۴ (21 July 2025) برابر با ۱۱٫۲ (فوق ‌العاده خطرناک) بود که در ساعات اوج تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر) رخ داد.

کمینه شاخص تابش فرابنفش در زمستان و روزهای ابری است و شاخص تابش فرابنفش به ۱٫۵ تا ۲ کاهش می ‌یابد. بنابراین می‌توان گفت شاخص تابش فرابنفش در تهران در تابستان به سطوح بالا و گاه فوق‌ العاده خطرناک می‌ رسد، اما این امر محدود به ساعات اوج تابش و روزهای صاف است. میزان ابرناکی به طور قابل ‌توجهی تابش فرابنفش را در روزهای ابری کاهش می ‌دهد.

بر اساس آنچه گفته شد مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش در ایران و تهران پدیده ‌ای فصلی و قابل انتظار است که با اقدامات پیشگیرانه فردی و اطلاع ‌رسانی عمومی به طور مؤثری قابل مدیریت است.

با توجه به دلایل زیر اعلام این موضوع که تعطیلی عمومی در روزهای پایانی هفته جاری به‌دلیل افزایش مقادیر شاخص تابش فرابنفش بوده است و یا ضرورت اعلام تعطیلی عمومی به دلیل مقادیر بالای تابش فرابنفش، مورد تایید نیست:

۱) طبیعی بودن مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش: مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش در تابستان در ایران و تهران با توجه به موقعیت جغرافیایی، ارتفاع و شرایط اقلیمی (تابش شدید خورشید و میزان ابرناکی کم) مورد انتظار است. این مقادیر با مناطق مشابه در جهان (مانند صحرای نوادا یا صحرای عربستان) قابل مقایسه است و به خودی خود یک بحران غیر عادی محسوب نمی ‌شود.

۲) محدودیت زمانی و مکانی: مقادیر بالای شاخص تابش فرابنفش (بیش از ۸) عمدتاً در ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر و در روزهای صاف رخ می ‌دهد. این محدودیت زمانی امکان مدیریت ریسک را از طریق اقدامات پیشگیرانه بدون نیاز به تعطیلی عمومی فراهم می‌ کند.

۳) اقدامات پیشگیرانه مؤثر: استفاده از کرم ضد آفتاب (SPF ۳۰ یا بالاتر)، عینک آفتابی، کلاه لبه ‌دار و اجتناب از فعالیت و قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید در ساعات اوج تابش، به طور مؤثری خطرات سلامتی مرتبط با تابش فرابنفش (مانند آفتاب ‌سوختگی یا سرطان پوست) را کاهش می‌ دهد. این اقدامات ساده ‌تر و کم ‌هزینه ‌تر از تعطیلی عمومی هستند.

۴) تأثیرات اقتصادی و اجتماعی تعطیلی: تعطیلی عمومی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل ‌توجهی دارد، از جمله اختلال در فعالیت ‌های تجاری، آموزشی و خدمات عمومی. با توجه به اینکه خطرات تابش فرابنفش با اقدامات فردی قابل مدیریت است، تعطیلی عمومی توجیه اقتصادی یا اجتماعی ندارد.

۵) پایش و اطلاع‌ رسانی کافی: اطلاع ‌رسانی به ‌موقع از طریق رسانه‌ ها و ابزارهای مناسب می ‌تواند آگاهی عمومی را افزایش دهد و نیاز به اقدامات افراطی مانند تعطیلی را بر طرف کند.

توصیه می شود از طریق تقویت برنامه‌ های آموزشی عمومی در مورد خطرات تابش فرابنفش و روش ‌های حفاظت فردی از طریق رسانه‌ ها و مدارس و نیز نظارت مستمر و ارائه هشدارهای روزانه شاخص تابش فرابنفش در شهرهای پرخطر مانند تهران به کاهش مخاطرات ناشی از شاخص تابش فرابنفش پرداخته شود.

همچنین، سیاست ‌گذاری و توسعه شیوه‌نامه‌های ملی به منظور مدیریت ریسک تابش فرابنفش در محیط‌ های کاری و ورزشی فضای باز همچون برای کارگران ساختمانی و کوهنوردان به جای تعطیلی عمومی توسط مراجع ذیصلاح پیشنهاد می شود.

و در پایان تعطیلی عمومی به دلیل تأثیرات اقتصادی و اجتماعی گسترده و وجود جایگزین ‌های مؤثر، ضرورتی ندارد. تمرکز بر آموزش، پایش مستمر و ترویج اقدامات حفاظتی فردی بهترین راهکار برای کاهش خطرات مرتبط با شاخص تابش فرابنفش است.