نور تازه بر تاریخ فراموش‌شده عمان؛ خط پیشااسلامی ظفاری رمزگشایی شد

سطوح سنگی داخل غارها و بستر خشک رودخانه‌ها در استان ظفار عمان، حامل نوشته‌هایی به قدمت نزدیک به ۲۴۰۰ سال هستند که به‌صورت خطوط مارپیچی مرموزی روی آن‌ها حک شده‌اند. بیش از یک قرن این نوشته‌ها که به‌عنوان «خط ظفاری» شناخته می‌شوند، رمزگشایی نشده بودند. اکنون، یک دانشمند زبان‌شناس در مطالعه‌ای تازه اعلام کرده که موفق به رمزگشایی از نوع اصلی خط ظفاری شده و شواهدی یافته که نشان می‌دهد الفبای آن از جنوب عربستان منشا نگرفته است.

معمای خط ظفاری در طول دهه‌ها موجب شکل‌گیری نظریه‌های متعددی شده است. احمد الجلاد، زبان‌شناس و نویسنده مطالعه از دانشگاه ایالتی اوهایو می‌گوید یکی از باورها درباره‌ی این سنگ‌نوشته‌ها آن است که آن‌ها به قوم عاد تعلق دارند که در قرآن به‌عنوان قبیله‌ای گمشده در عربستان توصیف شده است.

به‌نقل از ساینس، مطالعه خط ظفاری به سال ۱۹۰۰ بازمی‌گردد. در آن زمان دو باستان‌شناس بریتانیایی در کتابی درباره شبه‌جزیره عربستان جنوبی به این سنگ نوشته ها اشاره کردند. سه دهه بعد، برترام توماس، نخستین فرد اروپایی که از ربع الخالی (بیابان وسیع واقع در جنوب شرقی شبه‌جزیره عربستان) عبور کرد، یادآور شد که بناهای سنگی در ظفار با این خط نشانه‌گذاری شده‌اند.

سنگ‌نوشته‌های مذکور تا اوایل دهه ۱۹۹۰ تا حد زیادی فراموش شده بودند، تا اینکه علی محاش الشهری، کتیبه‌شناس عمانی با همکاری جرالدین کینگ، کتیبه‌شناس بریتانیایی، تصمیم گرفتند به‌طور کامل کتیبه‌های نقاشی‌شده در غارهای ظفار را مستندسازی کنند. گرچه آن‌ها موفق به رمزگشایی از این خط نشدند، متوجه شدند خط ظفاری دو زیرگونه متمایز دارد که آن‌ها را «خط ۱» و «خط ۲» نامیدند. مطالعه جدید شامل رمزگشایی احمد الجلاد از «خط ظفاری ۱» می‌شود که رایج‌ترین نوع خط ظفاری محسوب می‌شود.

الجلاد هنگام بررسی عکس‌های کتیبه‌ها که توسط محاش شهری و کینگ گرفته شده بود، متوجه شد نوشته خاصی از غاری در ظفار حدود ۲۶ نماد یا گلیف مجزا دارد که هیچ‌یک از آن‌ها تکرار نشده‌اند. او حدس زد با جمله‌ای طولانی مواجه نیست، بلکه با الفبایی روبروست که فهرستی از حروف جداگانه‌ی این خط است. کتیبه دوم که همان نشانه‌ها را به همان ترتیب داشت، نظریه او را تایید کرد. همین توالی، به صورت منحنی مارپیچی، در کتیبه‌ی سومی نیز که از  منطقه الدقم عمان پیدا شده و ماه مارس در مجله باستان‌شناسی عمانی «اثر» منتشر شده، مشاهده می‌شود.