شناسایی قدیمیترین ابرنواختر جهان با قدمت خیرهکننده بیش از ۱۳ میلیارد سال
شناسایی قدیمیترین ابرنواختر جهان با قدمت خیرهکننده بیش از ۱۳ میلیارد سال
اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب (JWST) منبع یک انفجار طولانیمدت پرتو گاما را ردیابی کردند و دریافتند که این انفجار به یک ابرنواختر مربوط است که تقریباً ۱۳٫۰۷ میلیارد سال پیش در تاریخ کیهان رخ داد. این انفجار اکنون قدیمیترین رویداد ابرنواختری مشاهدهشده تاکنون محسوب میشود و زمانی رخ داده که جهان فقط ۷۳۰ میلیون سال عمر داشته است.
در ۱۴ مارس ۲۰۲۵، ماهوارهی تلسکوپ «نظارت بر اجرام متغیر چندباند فضایی» (SVOM) یک «جرقه بسیار درخشان» از نور را شناسایی کرد. این درخشش حدود ۱۰ ثانیه به طول انجامید و به همین دلیل، یک انفجار طولانی پرتو گاما (LGRB) محسوب میشد.
ناسا توضیح میدهد: «اخترشناسان پرتوهای گاما را به دو دسته اصلی تقسیم میکنند: کوتاه (که در آن انفجار اولیه پرتو گاما کمتر از دو ثانیه طول میکشد) و طولانی (دو ثانیه یا بیشتر بهطول میانجامد).»
انفجارهای طولانی با مرگهای انفجاری ستارههای کلانجرم مرتبط هستند. وقتی ستارهای با جرم فوقالعاده بالا سوخت هستهای خود را مصرف میکند، هسته آن فرومیپاشد و سپس بازمیگردد و موج شوکی را به بیرون ستاره میفرستد. اخترشناسان این انفجار را به شکل ابرنواختر مشاهده میکنند. هسته ممکن است یا ستاره نوترونی یا سیاهچاله تشکیل دهد.»
تیم پژوهشی اندکی بعد با استفاده از تلسکوپ نوردیک اپتیکال، یک پستاب فروسرخ (IR) پیدا کرد؛ در حالی که تلسکوپ بسیار بزرگ (VLT) در شیلی نیز مشخص کرد که این منبع دارای «انتقال به سرخ» حدود ۷٫۳ است. این مقدار بالای انتقال به سرخ (که ناشی از کشیدهشدن نور به انتهای قرمز طیف الکترومغناطیسی دراثر انبساط جهان است)، نشان میدهد که پژوهشگران در حال مشاهده یک جسم در مراحل بسیار اولیه جهان بودهاند.
اولین مقاله درباره این ابرنواختر توضیح میدهد: «با توجه به نادر بودن چنین رویدادهایی با انتقال به سرخ بالا و کمنور بودن چنین منابعی، نتیجه علمی به شدت به سرعت بالا در پیگیری بستگی دارد.»
به همین دلیل، تیم به سرعت با دریافت زمان رصد با تلسکوپ جیمز وب (بزرگترین و قدرتمندترین تلسکوپ فضایی فروسرخ انسانساخت تا به امروز) تلاش کرد تا بهتر بتوانند آن ابرنواختر را مشاهده کند. بهلطف انبساط جهان، این رویداد از دید ما کندتر به نظر میرسد؛ زیرا نور هنگام رسیدن به ما کشیده شده است. به همین دلیل پژوهشگران موفق شدند با استفاده از جیمز وب، ابرنواختر را در زمانی که انتظار میرفت در درخشانترین حالت خود باشد، مشاهده کنند.
