زرشک چه خواصی دارد و چه کسانی نباید آن را مصرف کنند؟

زرشک از دیرباز برای درمان مشکلات گوارشی نظیر یبوست، اسهال، معده درد، سوزش سردل و از دست دادن اشتها استفاده می‌شود. زرشک همچنین به‌عنوان درمانی برای فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت و سندرم تخمدان پلی کیستیک مورد مطالعه قرار گرفته است.

ماده فعال موجود در زرشک بربرین است که آلکالوئید طبیعی مهمی است که به بسیاری از فرایندهای بدن کمک می‌کند. در طب سنتی چین بیش از سه هزار سال است از درمان‌های گیاهی حاوی بربرین استفاده می‌شود.

زرشک (Berberis vulgaris) درختچه‌ای بومی اروپا، چین و آفریقای شمالی است که اکنون در بسیاری از نقاط دنیا به شکل وحشی می‌روید.

زرشک بسیار مغذی و سرشار از کربوهیدرات، فیبر و چندین ویتامین و مواد معدنی است. زرشک منبع عالی از ویتامین سی است که آنتی‌اکسیدانی است که ممکن است در برابر آسیب سلولی که می‌تواند منجر به بیماری قلبی و سرطان شوند، محافظت کند.

طبق اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت هلث لاین، یک چهارم فنجان (۲۸ گرم) زرشک خشک حاوی موارد زیر است:

• کالری: ۸۹
• پروتئین: ۱ گرم
• چربی: ۱ گرم
• کربوهیدرات: ۱۸  گرم
• فیبر: ۳ گرم
• ویتامین سی: ۲۱۳ درصد نیاز روزانه
• آهن: ۱۵ درصد نیاز روزانه

علاوه‌بر‌این، زرشک حاوی روی، منگنز و مس است که همگی مواد معدنی کمیابی هستند که نقش مهمی در ایمنی و پیشگیری از بیماری ها دارند.

رنگ قرمز روشن زرشک از آنتوسیانین‌ها ناشی می‌شود که رنگدانه‌های گیاهی هستند که ممکن است فوایدی همچون بهبود سلامتی مغز و قلب داشته باشند.

شواهد موجود درزمینه مزیت‌های احتمالی زرشک بسیار ضعیف است، گرچه مطالعاتی روی بربرین انجام شده است که ممکن است به زرشک نیز قابل تعمیم باشد.

اثر بربرین روی کاهش قند خون در ابتدا زمانی کشف شد که از آن در درمان اسهال افراد مبتلا به دیابت در چین استفاده شد.

به‌نوشته‌ی وب‌سایت وری ول هلث، بربرین ممکن است سطح قند خون افراد مبتلا به دیابت را اندکی کاهش دهد. در مطالعه آزمایشی از ۵۰۰ میلی‌گرم بربرین به صورت دو تا سه بار در روز و به مدت سه ماه استفاده شد. پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که درمان مورد آزمایش به اندازه متفورمین که از گزینه‌های درمانی اصلی برای درمان دیابت نوع دو است، موثر است. البته برای تایید این یافته‌ها به مطالعات بیشتری نیاز است.

شواهد اولیه‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد بربرین می‌تواند در کاهش سطح کلسترول بالا موثر باشد. در مطالعه‌ای، مصرف ۵۰۰ میلی‌گرم بربرین دو بار در روز، به مدت سه ماه سطح کلسترول کل، کلسترول LDL و تری‌گلیسیرید را کاهش داد. همچنین، مصرف هزار میلی‌گرم بربرین به همراه داروهای کاهش‌دهنده کلسترول (مانند سیمواستاتین) در کاهش کلسترول موثرتر از دارو به تنهایی بود.

مطالعه‌ای روی افراد دچار فشار خون بالا که روزانه از بربرین به همراه داروهای کاهش‌دهنده فشار خون استفاده می‌کردند، نشان داد ترکیب مذکور فشار خون سیستولیک (عدد اول یا بالا) و دیاستولیک (عدد پایین) را مؤثرتر از مصرف آملودیپین به‌تنهایی کاهش داد.

گرچه اثرات زرشک به تنهایی بر فشار خون مشخص نیست. فراتحلیل اخیری با ارائه شواهد ضعیف نشان می‌دهد بربرین در کاهش فشار خون موثر است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند بربرین موجب بهبود موارد زیر در افراد مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) می‌شود که نوعی اختلال هورمونی شایع است.

• قند خون
• سطح کلسترول و تری‌گلیسیرید
• سطح تستوسترون
• نسبت دور کمر به لگن

در مطالعه‌ای مقدماتی، به زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک که تخمک‌گذاری نداشتند، بربرین داده شد (خونریزی بدون تخمک‌گذاری نوعی خونریزی غیرطبیعی رحم است). پس از چهار ماه مصرف بربرین، تخمک‌گذاری به‌طور میانگین ۲۵ درصد بهبود یافت. بربرین ممکن است باروری را بهبود بخشد.

مطالعه دیگری نشان داد زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک که به‌صورت تصادفی برای مصرف بربرین انتخاب شدند، درمقایسه‌با گروه متفورمین یا دارونما، نرخ بارداری بالاتری داشتند و هنگام مصرف به مدت ۱۲ هفته قبل از درمان IVF، عوارض جانبی کمتری تجربه کردند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای بربرین، درمان اسهال و دیسانتری (اسهال خونی) است. تحقیقات در این زمینه به اواسط قرن بیستم بازمی‌گردد.

در مطالعه‌ای، افرادی که دچار اسهال ناشی از باکتری اشرشیاکلی بودند، ۴۰۰ میلی‌گرم بربرین مصرف کردند. درمقایسه‌با گروه دارونما، حجم مدفوع آن‌ها طی هشت ساعت پس از درمان ۴۸ درصد کاهش یافت. احتمال توقف اسهال در گروه دریافت‌کننده بربرین طی ۲۴ ساعت پس از درمان بالاتر بود. بااین‌حال، شواهد کافی برای ارزیابی دقیق اثربخشی بربرین در درمان اسهال وجود ندارد.

مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند عصاره زرشک می‌تواند با التهاب مبارزه کند. علت این امر احتمالا آن است که بربرین به‌عنوان عامل ضدالتهابی قوی عمل می‌کند. بنابراین زرشک ممکن است به درمان بیماری‌های التهابی مرتبط با دندان مانند التهاب لثه کمک کند که مشخصه آن تجمع پلاک، تورم و تحریک لثه‌ها است.

زرشک به واسطه دارا بودن بربرین ممکن است اثرات ضدسرطانی داشته باشد. ا‌زآن‌جا که بربرین به‌عنوان آنتی‌اکسیدان عمل می‌کند، ممکن است به مبارزه دربرابر آسیب‌های اکسیداتیو مرتبط با رشد سرطان کمک کند. علاوه‌بر‌این، بربرین ممکن است موجب مرگ سلول‌های سرطانی شود، از تکثیر سلول‌های سرطانی جلوگیری کند و آنزیم‌های دخیل در چرخه سلول‌های سرطانی را مهار کند.

چندین مطالعه آزمایشگاهی نشان داده‌اند بربرین از رشد تومور جلوگیری می‌کند و موجب مرگ سلول‌های سرطان می‌شود. گرچه پژوهش‌ها محدود به لوله آزمایش بوده و برای درک بهتر نقش احتمالی زرشک در درمان و پیشگیری از سرطان به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

بربرین و سایر ترکیبات موجود در زرشک ممکن است به مبارزه با التهاب و عفونت‌های همراه آکنه کمک کند.

مطالعه‌ای روی نوجوانان مبتلا به آکنه نشان داد مصرف ۶۰۰ میلی‌گرم عصاره خشک زرشک در روز به مدت ۴ هفته، تعداد ضایعات را در مقایسه با گروه دارونما کاهش داد. این مطالعه نتیجه گرفت عصاره زرشک ممکن است گزینه‌ای ایمن و مؤثر برای درمان آکنه در نوجوانان باشد، اما برای تأیید این موضوع به تحقیقات بیشتر و گسترده‌تری نیاز است.