راز نامرئی‌شدن جنگنده‌ها؛ فناوری رادارگریز چطور کار می‌کند؟

فناوری رادارگریز، یکی از انقلابی‌ترین پیشرفت‌های نظامی قرن بیستم است. نخستین‌بار این فناوری به‌صورت جدی در سال ۱۹۹۱ و در جریان عملیات طوفان صحرا علیه عراق به‌کار گرفته شد. در آن عملیات، جنگنده‌ی معروف اف-۱۱۷ نایت‌هاوک (F-117 Nighthawk) مأمور شد تا اهداف نظامی مهم و به‌شدت محافظت‌شده‌ی عراق را نابود کند.

شگفتی این حمله در آن بود که هواپیماها، بدون آنکه توسط رادارهای عراق شناسایی شوند، توانستند به قلب پدافندهای هوایی آن نفوذ و ضربات دقیقی وارد کنند. این اولین بار بود که جهان به‌طور جدی با سلاحی آشنا شد که دیده نمی‌شد: فناوری رادارگریز.

ساخته‌شده با هوش مصنوعی

از آن زمان تاکنون، فناوری رادارگریز بسیار پیشرفته‌تر شده است و هواپیماهای جدیدتر با توانایی‌های به‌مراتب بیشتر وارد میدان شده‌اند. ازجمله بمب‌افکن بی-۲ اسپیریت (B-2 Spirit)، جنگنده‌ی چندمنظوره و مافوق صوت اف-۲۲ رپتور (F-22 Raptor) و نسل جدید و پیشرفته‌ی اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (F-35 Lightning II).

اما هواپیماهای رادارگریز دقیقاً چگونه از دید رادارها پنهان می‌مانند؟ و این فناوری چطور به چنین سطحی از پیشرفت رسیده است؟ راز نامرئی‌شدن جنگنده‌ها در طراحی عجیب بدنه است یا جنس مواد؟ برای پاسخ، باید به اصول علمیِ پشت طراحی این هواپیماها، از جنس بدنه و زاویه‌های خاص تا مواد جاذب امواج رادار و سازوکارهای پیچیده‌ی حرارتی و صوتی، نگاهی بیندازیم.

ریشه‌ی فناوری رادارگریز به جنگ جهانی اول برمی‌گردد. در آن زمان، آلمانی‌ها برای کاهش دید هواپیماهای نظامی، آزمایشی عجیب انجام دادند: آن‌ها از ماده‌ای شفاف به نام سلولز استات (Cellulose Acetate) استفاده کردند؛ یک پوشش شفاف که قرار بود هواپیماها را از دید پنهان کند؛ اما نتیجه طبق انتظار، پیش نرفت؛ زیرا نور خورشید وقتی به این سطح شفاف می‌تابید، بازتاب شدیدی ایجاد می‌کرد و هواپیماها حتی بیشتر از قبل دیده می‌شدند. درنهایت، این ایده به‌کلی کنار گذاشته شد.

با گذشت چند دهه، در جنگ جهانی دوم، آلمان با طراحی هواپیمایی انقلابی به‌نام هورتن هو ۹، نخستین هواپیمای بالِ پرنده با موتور جت در جهان، دوباره سراغ ایده‌ی پنهان‌کاری رفت. این طرح، از نظر آیرودینامیک، پیشرفته و جسورانه بود و شباهت زیادی به طرح‌های امروزی داشت؛ اما مشکلات فنی متعدد باعث شدند این هواپیما هرگز وارد نبرد نشود.