تسلیم شناختی؛ پژوهشگران درباره سپردن وظایف ذهنی به هوش مصنوعی هشدار می‌دهند

گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی مولد مانند چت‌بات‌ها، شیوه یادگیری و انجام تکالیف دانش‌آموزان و دانشجویان را تغییر داده است. بسیاری از افراد اکنون برای نوشتن متن، حل مسئله، خلاصه‌سازی مطالب و آماده‌کردن پروژه‌ها از این ابزارها استفاده می‌کنند، اما پژوهشگران هشدار می‌دهند استفاده بی‌رویه از هوش مصنوعی می‌تواند باعث شود بخشی از فرایند فکر کردن به جای انسان، به ماشین واگذار شود.

پژوهشگران مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) در گزارشی درباره وضعیت آموزش، این پدیده را «تسلیم شناختی» نامیده‌اند. منظور از این اصطلاح وضعیتی است که در آن فرد به‌جای درگیر شدن با مسئله، تحلیل‌کردن و ساختن ایده‌های خودش، پاسخ آماده هوش مصنوعی را می‌پذیرد و به تدریج بخش‌هایی از فرایند فکری خود را کنار می‌گذارد.

براساس گزارش، هرچه مدل‌های هوش مصنوعی توانمندتر می‌شوند، وسوسه استفاده از آن‌ها برای انجام کارهای ذهنی بیشتر هم افزایش پیدا می‌کند. پژوهشگران می‌گویند دانشجویان معمولاً زمانی بیشترین تمایل را به واگذارکردن کارهای فکری خود به چت‌بات‌ها نشان می‌دهند که با فشار زمانی یا نزدیک‌بودن مهلت تحویل تکالیف روبه‌رو هستند.

نگرانی اصلی فقط تقلب یا کاهش نمره‌ها نیست. پژوهشگران MIT معتقدند وابستگی بیش از حد به چت‌بات‌ها می‌تواند پیامدهایی عمیق‌تر از جمله کاهش توانایی تفکر انتقادی، ضعیف‌تر شدن حافظه، کاهش اعتمادبه‌نفس در حل مسائل و دشوارترشدن یادگیری واقعی به‌دنبال داشته باشد.

در سال‌های اخیر، برخی استادان و پژوهشگران مشاهده کرده‌اند که بعضی دانشجویان پس از عادت‌کردن به استفاده از هوش مصنوعی، در موقعیت‌هایی که باید بدون کمک این ابزارها فکر کنند، عملکرد ضعیف‌تری دارند.

یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، مشارکت در بحث‌های کلاسی است. برخی دانشجویان که برای آماده‌کردن پاسخ‌ها یا ایده‌های خود به هوش مصنوعی تکیه می‌کنند، ممکن است در گفت‌وگوهای زنده کلاسی یا دفاع از دیدگاه خود با مشکل مواجه شوند؛ زیرا خودشان مسیر رسیدن به آن پاسخ را به‌طور کامل طی نکرده‌اند.

یکی از مطالعات MIT درباره استفاده از چت جی‌‌پی‌تی نیز نشان داد افرادی که پاسخ‌های خود را با کمک این ابزار تولید می‌کنند، ممکن است درگیر شدن کمتری با فرایند یادگیری داشته باشند. ناتالیا کوسمینا، پژوهشگر MIT و یکی از نویسندگان این مطالعه، توضیح داد که در چنین شرایطی، شبکه‌های حافظه‌ای مغز که برای تثبیت اطلاعات فعال می‌شوند، کمتر درگیر می‌شوند.

در حالی که برخی استادان درباره اثرات منفی استفاده نادرست از هوش مصنوعی هشدار می‌دهند، بسیاری از مدیران دانشگاه‌ها معتقدند حذف این فناوری راه‌حل مناسبی نیست.

وندی هنسل، رئیس دانشگاه هاوایی، در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز گفت دانشگاه‌ها باید به سمت استفاده از هوش مصنوعی حرکت کنند، اما این کار باید همراه با پرسش‌های درست، توجه به مسائل اخلاقی و درک پیامدهای آن باشد. به گفته او، پاسخ به ظهور هوش مصنوعی نمی‌تواند صرفاً ردکردن آن باشد.

در مقابل، برخی مراکز آموزشی برای کاهش وابستگی دانشجویان به فناوری، محدودیت‌های بیشتری ایجاد کرده‌اند. برای نمونه، دانشکده حقوق دانشگاه شیکاگو اعلام کرد دانشجویان سال اول این رشته اجازه استفاده از تلفن همراه، تبلت و حتی لپ‌تاپ را در کلاس‌ها نخواهند داشت.

پژوهشگران MIT تأکید می‌کنند مسئله اصلی، استفاده یا عدم استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ بلکه نحوه استفاده از آن است. اگر هوش مصنوعی به ابزاری برای بررسی ایده‌ها، دریافت بازخورد و یادگیری تبدیل شود، می‌تواند به آموزش کمک کند. اما اگر جایگزین کامل تلاش ذهنی انسان شود، ممکن است موجب تضعیف مهارت‌هایی شود که آموزش قرار است ایجاد کند.