تداوم ناپایداری‌های اینترنت؛ دیتاسنترها گرفتار «شاهکار» و درگیر محدودیت‌ها هستند

بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، هم در اظهارات اخیرش این موضوع را تایید کرده است. اکبری هفته گذشته در جمع خبرنگاران اعلام کرد که هرچند تا دی‌ماه ۱۴۰۴ ترافیک اینترنت بین‌الملل بیش از ۵۰ درصد افزایش پیدا کرده بود، اما بعد از قطعی‌های دی و بهمن و جنگ ۳۹ روزه، این ترافیک کاهش یافت و هم‌چنان هم به وضعیت قبل خود نرسیده است.

تجربه کاربران اینترنت هم همین موضوع را تایید می‌کند. اختلالات و ناپایداری‌ها در شبکه اینترنت کماکان ادامه دارد. بعضا مثل آنچه در حدود ۱۰ روز گذشته تجربه کرده‌ایم ناپایداری‌ها بیشتر می‌شود و به‌ویژه وی‌پی‌ان‌ها اختلالات زیادی پیدا می‌کنند. اما چالش‌ها در سوی ارائه‌دهندگان و تامین‌کنندگان اینترنت بیشتر هم هست.

از یک سو اختلالات ناشی از فیلترینگ و محدودیت‌ها دیتاسنترها را تحت تاثیر قرار می‌دهد و از سوی دیگر برخی سیاست‌های جدید که از بعد از قطعی اخیر اینترنت اعمال شده و دیتاسنترها را با چالش‌های جدی در ارائه سرویس مواجه کرده است.

دیتاسنترها در پاسخ به بیکینگ در مورد وضعیت فعلی‌شان می‌گویند مشکلات ناشی از فیلترینگ هم‌چنان پابرجاست و در برخی موارد حتی شدیدتر هم شده. اما این همه مشکل نیست؛ این که دیتاسنترها ملزم شده‌اند اطلاعات کاربران خود را در سامانه شاهکار ثبت کنند چالش جدی‌تری برای آن‌‌هاست.

محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت، این موضوع را بزرگ‌ترین مشکل از زمان قطعی اینترنت تاکنون می‌داند و به بیکینگ می‌گوید:

تغییر ناگهانی الزامات و روندهای سامانه شاهکار، نخستین و بزرگ‌ترین مشکلی است که از زمان قطعی اینترنت به وجود آمده است و تا امروز هم برای بسیاری از افراد و شرکت‌ها ادامه دارد.

– محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت

او معتقد است این چالش سیاست‌گذاری حتی از مسائل فنی که در این دوران به وجود آمد هم جدی‌تر است. ماجرا این است که پس از قطعی ۸۸روزه اینترنت که اخیرا تجربه کردیم، شرکت‌ها ملزم شده‌اند در سامانه «شاهکار» فرایند احراز هویت را طی کنند، در غیر این صورت امکان دریافت سرویس از دیتاسنترها را نخواهند داشت.

اما مشکل این‌جاست که فرایند احراز هویت به‌سادگی انجام نمی‌شود و چالش‌های مختلفی دارد. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها زمان‌بر بودن مرحله درخواست تا تایید از سوی سامانه شاهکار است. هرچند گفته می‌شود که احراز هویت ۲۴ساعت زمان می‌برد اما در واقعیت طی این فرایند بیش از این‌ها طول می‌کشد.

فعالان این حوزه می‌گویند در مجموع، شروط، روندها و نیازمندی‌های این سامانه پیچیده‌تر و به‌مراتب سخت‌گیرانه‌تر و اتصال اینترنت مشتریان دیتاسنترها نیز به تکمیل این فرایند وابسته شده است.

طهماسبی در معرفی سامانه شاهکار می‌گوید: «سال‌ها پیش، سازمان تنظیم مقررات سازوکاری را برای احراز هویت منابع اینترنتی، به‌ویژه IP، برای سرویس‌دهندگان اینترنت و دیتاسنترها در نظر گرفت. این سازوکار ثبت می‌کند که یک IP متعلق به چه کسی و در اختیار چه فرد یا مجموعه‌ای است.»

این متخصص شبکه و زیرساخت می‌گوید «شاهکار در گذشته نیز روال‌ها، نیازمندی‌ها و دردسرهای خاص خودش را داشت اما اکنون بیشتر شده؛ یعنی سیستم به این شکل درآمده که در هیچ دیتاسنتری، اینترنت فرد یا مجموعه‌ای که اطلاعاتش به‌طور کامل در شاهکار ثبت و تایید نشده باشد، به هیچ عنوان وصل نمی‌شود.

طهماسبی در ادامه توضیح می‌دهد که تحت تاثیر سیاست‌‌های جدید احراز هویت، پس از بازگشایی اینترنت بار کاری ایجادشده آن‌قدر زیاد شد که از یک سو، رگولاتوری نمی‌توانست این حجم از درخواست‌ها را مدیریت کند و از سوی دیگر، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات نمی‌توانستند به این سرعت وضعیت تمام مشتریانشان را مشخص کنند. همین موضوع باعث شد اینترنت بعضی‌ شرکت‌ها وصل است و بعضی دیگر تا مدتی بعد از برقراری اتصال قطع بماند.

این متخصص ادامه می‌دهد: «این وضعیت مبهم تا امروز هم ادامه دارد؛ هنوز اتصال بعضی از سرویس‌ها به شاهکار، چندان حساب‌وکتاب مشخصی ندارد. ناگهان دسترسی‌شان قطع یا وصل می‌شود و دلیل این اتفاق هم مشخص نیست.»

او توضیح می‌دهد که همین حجم بالای درخواست‌ها ناشی از سخت‌گیری‌های اخیر بوده که باعث می‌شود روند احراز هویت در «شاهکار» کند و زمان‌بر شود.

بررسی‌های بیکینگ از دیتاسنترها و شرکت‌ها نشان می‌دهد که نسبت به شرایط پیش از جنگ، محدودیت قابل‌توجهی در سمت دیتاسنترها برطرف نشده است؛ فقط اتصال اینترنت مجددا برقرار شده، آن هم با همان محدودیت‌ها و مشکلات ناشی از فیلترینگ.

محسن طهماسبی می‌گوید اختلالات فنی در این مدت، هم در شبکه داخلی و هم در اینترنت جهانی وجود داشته است: «برای مثال، طی این مدت چند بار ارتباط دیتاسنترهای مختلف فعال در شبکه ملی و داخل ایران، یا سرویس‌دهندگان مختلف شبکه با یکدیگر قطع یا مختل شده است.»

این متخصص شبکه و زیرساخت ادامه می‌دهد: «در اینترنت جهانی مشکل بسیار عجیب، غیرعادی و نامتعارفی پیش آمده و دیده شد که در یک بازه زمانی، بعضی از سرورهای یک دیتاسنتر، نه همه سرورها، به بخشی از اینترنت دسترسی داشته‌اند و به بخش دیگری از اینترنت دسترسی نداشته‌اند.» او اضافه می‌کند:

در جهت عکس نیز همین وضعیت بوده؛ یعنی بخشی از اینترنت جهانی می‌توانسته است به این سرورها متصل شود و بخش دیگری از اینترنت امکان اتصال به آن‌ها را نداشته است. مشخص هم نبوده که دقیقا چه اتفاقی رخ داده و بعد از مثلا یک روز، مشکل خودبه‌خود برطرف می‌شد، بدون اینکه مشخص شود منشأ آن چه بوده است.

– محسن طهماسبی، متخصص شبکه و زیرساخت

بررسی‌ها نشان می‌دهد که مشکلات فنی مربوط به مراکز داده به یکی دو مورد خلاصه نمی‌شود با این طهماسبی می‌گوید «مساله این است که مقیاس این اختلال‌ها لزوما فراگیر نیست؛ تمام دیتاسنترها یا همه کاربران یک دیتاسنتر درگیر آن نمی‌شوند. به همین دلیل، بسیاری از این اختلال‌ها گزارش نمی‌شوند.»

بازگشت تدریجی اینترنت دیتاسنترها، برای شرکت‌ها به معنای بازگشت فوری همه‌چیز به حالت عادی نبود. طهماسبی می‌گوید بیشتر زیرساخت‌های کامپیوتری اساسا برای تحمل قطع طولانی اینترنت طراحی نشده‌اند: «بنابراین پس از مدتی، سیستم‌ها دچار عملکرد نادرست می‌شوند؛ آسیب‌پذیری‌های امنیتی پیدا می‌کنند، از به‌روزرسانی‌ها عقب می‌مانند، از کار می‌افتند یا خطا می‌دهند.»

در کنار این پیچیدگی فنی، تردید درباره آینده نیز باقی مانده و شرکت‌ها را در گیجی و سردرگمی گذاشته است: «چه تضمینی وجود دارد که هفته آینده دوباره اتفاقی در کشور رخ ندهد و اینترنت بار دیگر قطع نشود؟» همین نااطمینانی، شرکت‌ها را میان بازگشت به معماری استاندارد و آمادگی برای قطعی احتمالی بعدی معلق نگه داشته است.