اگر عمل جراحی خود را در آخرین روز هفته انجام دهید، احتمال مرگتان بیشتر خواهد بود

به زودی قرار است تحت عمل جراحی قرار گیرید؟ اگر عمل جراحی شما برای روز جمعه برنامه‌ریزی شده است، شاید بد نباشد زمان آن را تغییر دهید. علت آن است که براساس یافته‌های مطالعه‌ای جدید، انجام جراحی در پایان هفته با افزایش خطر عوارض و مرگ، در مقایسه با روزهای دیگر، همراه است.

مطالعه می‌گوید احتمال بروز عوارضی ازجمله مرگ، بستری مجدد و عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت، در بیمارانی بزرگسالی که آخر هفته جراحی می‌شوند، ۵ درصد بیشتر است. افزایش خطر عوارض و مرگ در جراحی‌های انجام‌شده‌ی آخر هفته (اثر آخر هفته) در شاخه‌های مختلف جراحی مشاهده شد. این موضوع به‌خصوص در بیمارانی که عمل‌های انتخابی (غیراضطراری) انجام داده بودند، مشهودتر است.

نتیجه‌گیری فوق براساس مجموعه داده‌ای گسترده به دست آمده است: پژوهشگران حدود ۴۳۰ هزار بیمار را در انتاریو  کانادا پیگیری کردند که در فاصله‌ی سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۹، در روز دوشنبه (اول هفته) یا جمعه (آخر هفته) تحت یکی از ۲۵ عمل جراحی رایج قرار گرفته‌ بودند.

نتیجه‌ این است که به‌نظر می‌رسد جراحی در روز آخر هفته خطرناک‌تر از سایر روزها باشد و این یافته‌ در بسیاری از مطالعات گذشته نیز مشاهده شده است.

در برخی از مطالعات گذشته تفاوت‌های چشمگیری در پیامد دو سناریو مشاهده شد: برای مثال، در مطالعه‌ای در هلند در سال ۲۰۱۵، افزایش ۲۰ درصدی در مرگ‌ومیر ۳۰ روزه برای بیمارانی که روز جمعه تحت جراحی قرار گرفته بودند، نسبت‌به کسانی که روز دوشنبه جراحی شده بودند، مشاهده شد. همچنین فراتحلیلی در سال ۲۰۱۸ از بیش از ۸ میلیون بیمار در سراسر جهان، نشان داد خطر مرگ در پی جراحی‌های روز جمعه نسبت به دوشنبه‌ها ۲۴ درصد بیشتر است.

ممکن است افزایش ۵ درصدی خطر در مطالعه جدید نسبت به ۲۰ یا ۲۴ درصد افزایش مرگ‌ومیر در مطالعات قبلی ناچیز به‌نظر برسد. به‌گفته‌ی پژوهشگران، درحالی‌که تفاوت در روش‌های تحقیق و انتخاب نمونه‌ها می‌تواند بر نتایج  تأثیر داشته باشد، نکته مهم این است که بسیاری از مطالعات به این نتیجه رسیده‌اند که واقعا انجام عمل جراحی در روز جمعه با خطر بیشتری همراه است. تمام این‌ یافته‌ها این سوال مهم را مطرح می‌کنند که علت این امر چیست؟

پاسخ ممکن است بسیار ساده باشد. مطالعه‌ای که به بررسی نیروی کار پرداخته بود، نشان داد که تعداد تمامی اعضای کادر درمان (پزشکان، پرستاران و سایر کادر بالینی) در طول آخر هفته به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد.

کمبود پرسنل در تیم درمانی در طول آخر هفته می‌تواند باعث شود آن‌ها نتوانند مشکلات حاد را در مراحل اولیه شناسایی کنند و به موقع واکنش نشان دهند. درنتیجه، این امر می‌تواند به افزایش عوارض برای بیماران منجر شود.

مشکل فقط به تعداد کارکنان مربوط نمی‌شود بلکه این موضوع نیز اهمیت دارد که کدام پرسنل در دسترس هستند.

پژوهشگران با درنظر گرفتن ویژگی‌های پزشکان در تجزیه‌و‌تحلیل خود متوجه شدند جمعه‌ها معمولا جراحان جوان‌تر و کم‌تجربه‌تر در اتاق عمل حضور دارند، درحالی‌که دوشنبه‌ها این امکان وجود دارد که جراحان با تجربه‌تر یا مشاوران باتجربه‌تر بیشتر در دسترس باشند.

حتی پزشکان با بالاترین سطح صلاحیت در تیم‌های درمانی آخر هفته هم ممکن است با محدودیت روبه‌رو باشند؛ چون تیم‌های درمانی آخر هفته ممکن است به اندازه تیم‌های روزهای هفته که قبلاً مراقبت از بیماران را بر عهده داشتند، با بیماران آشنایی نداشته باشند.

اگر دسترسی محدودتر به برخی آزمایش‌ها، ابزارها و مداخلات پزشکی که معمولاً در طول هفته فراهم هستند و همچنین این واقعیت را درنظر بگیریم که احتمال ترخیص بیماران در روزهای شنبه و یکشنبه کمتر است، به‌راحتی می‌توان دریافت اثر آخر هفته از کجا ناشی می‌شود.

دو روز آخر هفته که در آن پرسنل تحت فشار، کم‌تجربه‌تر و با اعتمادبه‌نفس کمتر مشغول به کارند، تشخیص و درمان بیماران دشوارتر است و تیم‌ها هم آشنایی کمتری با وضعیت بیماران دارند. در این شرایط، تعجبی ندارد که خطر عوارض افزایش پیدا می‌کند.

گروه پژوهشی درحال بررسی عوامل دقیق این مشکل و همچنین راه‌هایی برای کاهش خطرات است.  نویسندگان مطالعه می‌گویند: «یافته‌های ما بر لزوم ارزیابی دقیق برنامه‌ریزی جراحی‌ها و تخصیص منابع تأکید دارد. سیستم‌های بهداشت و درمان باید بررسی کنند این پدیده چگونه می‌تواند بر روند کاری آن‌ها تأثیر بگذارد تا اطمینان حاصل شود بیماران، صرف‌نظر از روز جراحی، از مراقبت‌ عالی برخوردار می‌شوند.»

مطالعه در مجله‌ی JAMA Network Open منتشر شده است.