آیا «قرمز» برای تمام افراد یکسان دیده می‌شود؟

آیا رنگی که من می‌بینم، همان رنگی است که تو هم می‌بینی؟ این پرسش به ظاهر ساده هم فیلسوفان را به فکر وا می‌دارد، هم دانشمندان را به چالش می‌کشد و هم ذهن کودکان را به خود مشغول می‌کند. پاسخ قطعی به چنین سؤالاتی شاید هرگز امکان‌پذیر نباشد، اما پژوهشی جدید با ارائه‌ی شواهدی قوی، نشان می‌دهد که پاسخ این پرسش احتمالاً مثبت است.

مطالعه این‌گونه آغاز می‌شود: «مسئله‌ی اینکه آیا تجربیات حسی ما برای دیگران هم به شکلی مشابه با ما تجربه می‌شود یا خیر، یکی از دغدغه‌های اصلی در مطالعه‌ی آگاهی است.» برخی دانشمندان پاسخ به این قبیل پرسش‌ها را امکان‌ناپذیر می‌دانند، زیرا به دلیل ماهیت شخصی و درونی تجربیات ذهنی، این تجربه برای هر فرد خصوصی و توصیف‌ناپذیر است.»

اما وقتی از کسی می‌پرسیم «قرمز برای تو چه شکلی است؟»، پاسخ دقیق و قطعی به این پرسش ممکن است امکان‌ناپذیر باشد. بسیاری از متخصصان معتقد هستند که تجربیات حسی برای هر فرد، منحصر‌به‌فرد است و هیچ‌گونه مقایسه‌ای را نمی‌توان به‌طور مستقیم بین این تجربیات انجام داد. اما پژوهشگران در مطالعه‌ی جدید باور دارند که با استفاده از رویکردهای متفاوت، می‌توان به نتایج جالبی دست یافت.

به‌عبارت ساده‌تر، ممکن است نتوانیم قرمز من را با قرمز تو به‌طور مستقیم مقایسه کنیم، اما می‌توانیم دریابیم که آیا رنگ‌های مشابهی را در ذهن‌مان تجربه می‌کنیم یا خیر. برای انجام این کار، فقط کافی است پرسش‌های درستی مطرح کنیم.

پژوهشگران اشاره می‌کنند: «اگر مقایسه‌ی بدون نظارت از تجربیات حسی میان دو فرد یا «کیفیت ذهنی» آن‌ها به تطابق دقیق و یک‌به‌یک منجر شود (مثلاً قرمز به قرمز)، می‌توان نتیجه گرفت که این دو فرد تجربه‌ی مشابهی از آن رنگ دارند. همچنین، فرض بر این است که اگر چنین تطابقی وجود نداشته باشد، احتمالاً تجربه‌ی رنگ‌ها میان دو فرد متفاوت خواهد بود.»

شاید اکنون برایتان سؤال پیش بیاید که کیفیت ذهنی چیست؟ کیفیت ذهنی افراد به ویژگی‌های ذهنی و کیفی تجربیات آن‌ها اشاره دارد؛ یعنی دقیقاً همان چیزی که وقتی می‌پرسیم «دیدن رنگ قرمز چه حسی دارد؟»، به ذهنتان می‌رسد.