محققان دانشکده پزشکی میلر در دانشگاه میامی در جریان این پژوهش دریافتند که سطوح بالاتر پروتئینی به نام «p-tau181» با عملکرد ضعیفتر در آزمونهای حافظه و شناختی شش سال بعد مرتبط است، هرچند در ابتدای مطالعه هیچ ارتباط مشخصی میان این پروتئین و حافظه مشاهده نشد. این یافته بهویژه با توجه به اعتقاد دانشمندان مبنی بر اینکه تغییرات بیولوژیکی مرتبط با آلزایمر ممکن است سالها یا حتی دههها قبل از شروع علائمی مانند از دست دادن حافظه آغاز شوند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
جزئیات مطالعه و نشانگرهای خونی
این مطالعه که در مجله «آلزایمر و زوال عقل: تشخیص، ارزیابی و پایش بیماری» منتشر شده است، شامل تقریباً ۱۱۷۰ نفر با میانگین سنی ۷۳ سال بود. محققان در این پژوهش چهار نشانگر زیستی خون را بررسی کردند: p-tau181، Aβ42/40، GFAP و NfL. این نشانگرها با فرآیندهای مختلفی از جمله پروتئینهای مرتبط با آلزایمر، فعالیت سلولهای پشتیبان مغز و آسیب فیبر عصبی در ارتباط هستند. در مقابل، آزمونهای شناختی مورد استفاده در این مطالعه شامل اندازهگیری حافظه، زبان، کارکردهای اجرایی و مهارتهای دیداری-فضایی بود.
نتایج شش سال بعد
نتایج این پژوهش نشان داد که پروتئینهای NfL و GFAP در ابتدای مطالعه بیشترین ارتباط را با عملکرد شناختی داشتند. اما پس از شش سال، تصویر متفاوتی پدیدار شد؛ بهطوری که p-tau181 با وضوح بیشتری ظاهر شد و سطوح بالاتر آن با نمرات پایینتر در حافظه و شناخت عمومی مرتبط بود. در همین حال، GFAP همچنان با حافظه ضعیف، عملکردهای اجرایی و تواناییهای شناختی عمومی در ارتباط باقی ماند.
دیردره اوشی، یکی از محققان این مطالعه، در این باره گفت که p-tau181 در اولین اندازهگیری با عملکرد حافظه مرتبط نبود، اما شش سال بعد این ارتباط ظاهر شد. به گفته وی، این موضوع نشان میدهد که برخی نشانگرهای موجود در خون ممکن است اطلاعاتی درباره تغییرات شناختی آینده ارائه دهند که در آزمایشهای همزمان قابل مشاهده نیستند.
تجمع پروتئین تاو؛ ویژگی شناختهشده آلزایمر
تجمع غیرطبیعی پروتئین «تاو» یکی از ویژگیهای شناختهشده در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر است. همین موضوع در سالهای اخیر دانشمندان را بر آن داشته است تا امکان استفاده از اشکال موجود این پروتئین در خون را برای تشخیص تغییرات مرتبط با این بیماری بررسی کنند. این پژوهش نیز در همین چارچوب انجام شده و تلاش دارد نشان دهد که آیا نشانگرهای خونی میتوانند بهعنوان ابزاری کمهزینه و در دسترس برای پایش سلامت شناختی مورد استفاده قرار گیرند یا خیر.
آیا این آزمایش میتواند زوال عقل را پیشبینی کند؟
محققان در مورد تفسیر نتایج به این معنا که میتوان از آزمایش خون برای پیشبینی قطعی ابتلا به آلزایمر یا زوال عقل استفاده کرد، هشدار میدهند. این مطالعه در درجه اول بر کاهش حافظه و شناخت متمرکز بود و نه پیشبینی مستقیم تشخیص آلزایمر در آینده. با این حال، نتایج نشان میدهد که ترکیب شاخصهایی مانند p-tau181 و GFAP ممکن است در آینده به شناسایی افرادی کمک کند که به احتمال زیاد در سالهای آتی دچار زوال شناختی خواهند شد.
اهمیت بالینی و چشمانداز آینده
این یافتهها میتواند گامی مهم در مسیر توسعه ابزارهای تشخیصی زودهنگام باشد. تشخیص پیش از ظهور علائم بالینی، فرصتی برای مداخلات درمانی، تغییر سبک زندگی و مدیریت عوامل خطر فراهم میکند. با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که هنوز راه طولانی تا تبدیل این نشانگرها به آزمایشهای بالینی استاندارد باقی مانده است و پژوهشهای بلندمدتتری برای تأیید اعتبار و دقت این روشها ضروری است. در صورت تأیید نهایی، چنین آزمایشهایی میتوانند به بخشی از معاینات روتین سالمندان تبدیل شوند و به پزشکان در شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر کمک کنند.
