۲۰۰هزار گردش به دور زمین؛ رکورد شگفت‌انگیز تلسکوپ فضایی هابل در ۳۶ سالگی

تلسکوپ فضایی هابل همچنان به ثبت رکوردهای جدید ادامه می‌دهد. این تلسکوپ جمعه گذشته، ۱۹ سپتامبر، ۲۰۰هزارمین گردش خود به‌دور زمین را کامل کرد؛ رکوردی که احتمالاً تنها تعداد اندکی از سامانه‌های مداری فعال در طول تاریخ به آن رسیده‌اند.

هابل در ۳۶ سالگی و پس از ثبت بیش از ۱٫۷ میلیون مشاهده در طول فعالیت درخشان و همچنان ادامه‌دار خود، بارها و بارها به دور سیاره کوچک ما چرخیده است. هابل در مداری تقریباً دایره‌ای، در ارتفاع ۴۷۰ تا ۴۷۵ کیلومتری از سطح زمین قرار دارد. این تلسکوپ هر گردش خود را در حدود ۹۴ دقیقه کامل می‌کند و همین زمان برای ثبت بیش از ۲۰۰هزار دور در طول عمرش کافی بوده است.

اجسام قدیمی‌تری هم در مدار زمین وجود دارند که همچنان به دور سیاره می‌چرخند و نه‌تنها در طول چند دهه آینده، بلکه شاید تا قرن‌ها نیز به این کار ادامه دهند. دلیلش این است که آن‌ها در مدارهایی مرتفع‌تر قرار دارند.

در ارتفاع حدود ۵۰۰ کیلومتری و بالاتر از آن، لایه‌های بیرونی و فوق‌العاده رقیق جو زمین همچنان اندکی مقاومت آیرودینامیکی ایجاد می‌کنند. این مقاومت به‌مرور باعث کاهش سرعت ماهواره می‌شود. ماهواره‌ای که سرعتش کاهش یافته، در ارتفاع پایین‌تر به دور زمین می‌چرخد؛ جایی که با مقاومت بیشتری مواجه و در نهایت وارد جو می‌شود و می‌سوزد.

قدیمی‌ترین ماهواره فضایی، ونگارد ۱ است که در مارس ۱۹۵۸، در آغاز عصر رقابت فضایی، به فضا پرتاب شد. این ماهواره تا زمان نگارش این مقاله بیش از ۲۷۴٬۵۵۰ بار به دور زمین چرخیده است و از آنجایی که دست‌کم تا سال ۲۱۹۸ از مدار خارج نخواهد شد، ممکن است در نهایت رکورددار رقابت باشد.

دو ماهواره علمی حتی از ونگارد ۱ هم جلو زده‌اند. نخست اکسپلورر ۷ است که در اکتبر ۱۹۵۹ پرتاب شد و دوم ماهواره هواشناسی تیروس ۱ که از مارس ۱۹۶۰ در مدار زمین قرار دارد. این دو ماهواره به‌ترتیب بیش از ۳۴۷٬۴۴۰ و ۳۵۲٬۶۴۰ بار به دور زمین چرخیده‌اند.

ماهواره تیروس ۲ در سال ۲۰۱۴ از مدار خارج شد، اما تیروس ۳ همچنان در مدار قرار دارد و از نظر تعداد گردش‌های مداری در مسیر مشابهی قرار گرفته است. این ماهواره‌ها در مدارهای بیضوی قرار داده شده بودند که با وجود فاصله نسبتاً زیاد از زمین، سرعت مداری بالایی داشتند. همین ویژگی به آن‌ها امکان داد به دفعات بسیار زیاد به دور زمین بچرخند.

متأسفانه مأموریت ماهواره‌های یادشده بسیار کوتاه بود. از طرفی، اینکه بقایای آن‌ها همچنان مدار نزدیک زمین را اشغال کرده‌اند، اتفاق چندان مطلوبی نیست. زباله‌های فضایی یکی از مشکلات جدی در فضا هستند.

ایستگاه فضایی بین‌المللی نیز ازجمله اجسام نسبتاً قدیمی در مدار زمین محسوب می‌شود که بارها به دور سیاره چرخیده است. این ایستگاه تقریباً هر ۹۳ دقیقه یک‌بار چرخش خود به دور زمین را کامل می‌کند و بدین ترتیب، روزانه بیش از ۱۵ بار به دور سیاره می‌چرخد. نخستین ماژول در سال ۱۹۹۸ به فضا پرتاب شد و از آن زمان تاکنون، ایستگاه فضایی بین‌المللی حدود ۱۵۲٬۸۰۰ بار به دور زمین چرخیده؛ رکوردی که همچنان در حال افزایش است.

البته انسان‌ها تقریباً ۲۶ سال است که در ایستگاه فضایی بین‌المللی حضور داشته‌اند، بنابراین هنوز به مرز ۱۵۰هزار دور برای حضور انسان در ایستگاه نرسیده‌ایم. این مرز در دوم آوریل ۲۰۲۸ شکسته خواهد شد. هر کس که آن هفته در ایستگاه فضایی بین‌المللی باشد، بهتر است کیک هم همراهش داشته باشد!