۱۳ مهر؛ از آخرین فصل استیو جابز تا نخستین جرقه‌های لینوکس

بعضی روزها چند انقلاب را در یک قاب جا می‌دهند؛ از کامپیوتر شخصی و نرم‌افزار آزاد تا سینما و سفر فضایی. رد هرکدام هنوز روی ابزارهایی دیده می‌شود که کار، تماشا و ارتباط را ممکن می‌کنند.

روایت امروز میان وداعی بزرگ، تولد چند رؤیاساز و پروژه‌هایی حرکت می‌کند که آغازشان بسیار کوچک‌تر از اثر نهایی‌شان بود.

خبری کوتاه جهان تکنولوژی را در سکوت فرو برد. استیو جابز، هم‌بنیان‌گذاری که از گاراژ خانوادگی تا صحنه‌ی معرفی آیفون پیش رفته بود، در ۵۶ سالگی درگذشت. بیماری سال‌ها همراهش بود؛ اما حضور حساب‌شده‌ی او روی صحنه اجازه نمی‌داد مخاطبان به‌سادگی پایان نزدیک را باور کنند.

اپل پس از او مسیرش را تغییر داد و گسترش داد، ولی وسواس جابز درباره‌ی سادگی، طراحی و کنترل جزئیات هنوز در زبان محصولات برند دیده می‌شود.

منوی استارت پس از دهه‌ها حضور در گوشه‌ی صفحه، به میانه‌ی تسک‌بار آمد. مایکروسافت ویندوز ۱۱ را پنج سال پیش به‌صورت ارتقای رایگان برای کامپیوترهای واجد شرایط ویندوز ۱۰ و سیستم‌های تازه عرضه کرد. گوشه‌های گرد، چیدمان‌های Snap و فروشگاه نرم‌افزاری بازطراحی‌شده، چهره‌ای مدرن‌تر به محیط آشنای ویندوز بخشیدند.

تغییر ظاهری فقط بخشی از ماجرا بود. الزام‌هایی مانند TPM 2.0 و فهرست محدودتر پردازنده‌های پشتیبانی‌شده، امنیت سخت‌افزاری را به مرکز بحث ارتقا آوردند و بسیاری از کامپیوترها را از فهرست دستگاه‌های واجد شرایط خارج کرد. ویندوز ۱۱ طی پنج سال با به‌روزرسانی‌های پیاپی کامل‌تر شد و نشان داد سیستم‌عامل دسکتاپ دیگر محصولی ثابت نیست، بلکه پیوسته همراه سخت‌افزار و الگوی کار کاربران دگرگون می‌شود.

پروژه‌ای دانشجویی در هلسینکی قرار نبود حرفه‌ای یا بزرگ شود. لینوس توروالدز ابتدا کد آزمایشی نسخه‌ی ۰٫۰۱ هسته‌ی لینوکس را در سپتامبر ۱۹۹۱ در دسترس گذاشت و سپس در ۵ اکتبر آن را منتشر کرد. نسخه‌ی اولیه هنوز شبکه، نصب آسان یا مجموعه‌ابزار کامل یک سیستم‌عامل را نداشت.

اهمیت انتشار اولیه در امکانات اندکش نبود؛ مجوز دسترسی به کد و امکان اصلاح مشترک، الگویی ساخت که توسعه‌ی نرم‌افزار در مقیاس جهانی را دگرگون کرد.

روی مزرعه‌ای برفی در آوبرن، سازه‌ای باریک تنها ۲٫۵ ثانیه در هوا ماند. موشک رابرت هاچینگز گادرد حدود ۱۲٫۵ متر اوج گرفت و نزدیک ۵۶ متر آن‌طرف‌تر کنار کلم‌زار افتاد. پرواز کوتاه سال ۱۹۲۶ نخستین موفقیت جهان برای موشکی با سوخت مایع بود.

گادرد که ۱۴۴ سال پیش در ووستر ماساچوست به دنیا آمد، پیش‌تر حق‌اختراع موشک سوخت مایع و معماری چندمرحله‌ای را ثبت کرده بود. آزمایش‌های بعدی او کنترل ژیروسکوپی، هدایت و تغییر رانش را پیش بردند. پرتابگرهای مداری امروز بسیار بزرگ‌تر و پیچیده‌ترند، اما سوخت مایع و کنارهم‌گذاشتن چند مرحله هنوز راه رسیدن به مدار، ماه و مریخ را هموار می‌کند. ناسا نیز در ۱۹۵۹ مرکز پروازهای فضایی گادرد (Goddard Space Flight Center) را به نام او گذاشت.

موفقیت لویی لومیر ابتدا روی پرده شکل نگرفت. او در ۱۷ سالگی فرایند بهتری برای تولید صفحه‌های خشک عکاسی ابداع کرد و کسب‌وکار خانوادگی لومیر تا ۱۸۹۴ سالانه حدود ۱۵ میلیون صفحه می‌ساخت. درآمد و مهارت مهندسی همان کارخانه، زمینه‌ی تجربه‌ی بزرگ بعدی را فراهم آورد.

لومیر که ۱۶۲ سال پیش در بزانسون فرانسه متولد شد، همراه برادرش اوگوست لومیر سینماتوگراف را توسعه داد؛ دستگاهی سبک که فیلم می‌گرفت، نسخه‌ی قابل نمایش می‌ساخت و تصویر را روی پرده می‌انداخت.

نمایش تجاری سال ۱۸۹۵ در گراند کافه‌ی پاریس، جمع کوچکی از تماشاگران را روبه‌روی تصاویر متحرک نشاند. پیوند مکانیک دقیق، اپتیک و تولید صنعتی، تماشای جمعی تصویر را به رسانه و سپس صنعتی جهانی تبدیل کرد.

سپیده‌دم فلوریدا با برخاستن شاتل چلنجر روشن شد. ماموریت STS-41-G با هفت سرنشین، بزرگ‌ترین گروهی را حمل می‌کرد که تا آن زمان سوار یک فضاپیما شده بود. حضور سالی راید و کاترین سالیوان نیز نخستین پرواز فضایی با دو زن را رقم زد.

ماهواره‌ی سنجش بودجه‌ی تابشی زمین که برای ۲ سال طراحی شده بود، تا ۲۰۰۵ داده فرستاد؛ میراثی علمی که بسیار بیشتر از مدت ماموریت دوام آورد.