یک خداحافظی گرم با آزمون‌های مجازی؛ افزایش مشروطی‌ها جلوی آنلاین شدن امتحان‌ها را گرفت

در این کارزارها حدودا بیش از ۲۶۰ هزار دانشجو (۷ درصد از دانشجویان کشور) پا را در یک کفش کردند و در ادامه با استوری‌ و پست‌های اینستاگرامی، هشتگ‌های توییتری و نامه‌هایی که حضوری به دست روسای دانشگاه‌ها می‌سپردند تابستان خود را صرف تغییر استراتژی وزارت علوم کردند. پیشنهادی که وزیر و معاونانش در ساختمان هرمزان به همه آنها یک پاسخ دادند: نه.

ماجرا از این قرار است که وزارت علوم با کنار هم گذاشتن کارنامه قبل و بعد دانشجویان، پیش و پس از اپیدمی ویروس کرونا به این نتیجه رسیده که مجازی بودن امتحان‌ها شاید ظاهرا خبر خوبی برای دانشجویان بوده، اما وضعیت خوبی را درباره کیفیت آزمون‌ها نشان نمی‌دهد. برای همین قصد ندارد به جز شرایط بحرانی، هیچ بخشی از آموزش را مجازی کند..

این خلاصه اظهارات مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی وزارت علوم است. همان جایی که تصمیم‌گیری‌هایی نهایی درباره آنلاین بودن یا نبودن کلاس‌ها یا امتجان‌ها از اتاق جلسات آن بیرون می‌آید.

رضا نقی‌زاده، معاون دفتر کل برنامه‌ریزی وزارتخانه برای توضیح دادن دلایل خود از چند استدلال ساده شروع می‌کند. او ابتدا می‌گوید آموزش الکترونیک سه سطح متفاوت دارد: آموزش مجازی، آموزش دیجیتال و آموزش هوشمند.

سپس با اشاره به تجربه دوران کرونا توضیح می‌دهد که آموزش مجازی بیشتر جنبه جایگزین اضطراری برای کلاس‌های حضوری داشته و کیفیت پایین‌تری نسبت به آموزش حضوری دارد، چراکه علاوه بر انتقال دانش تخصصی، مهارت‌های نرم و تعاملات دانشجویی در این فضا شکل نمی‌گیرد. به گفته او، مشکلات زیرساختی و ضعف مهارت برخی مدرسان در استفاده از ابزارها نیز مزید بر علت شده و باعث افت محسوس کیفیت آموزش و آزمون‌های مجازی شده است.

او سطح سوم را آموزش هوشمند می‌داند که مبتنی بر هوش مصنوعی و داده‌کاوی است و در آن نقش استاد از آموزش‌دهنده به راهنما تغییر می‌کند اما با وجود همه این‌ها تأکید می‌کند ایران فعلاً در سطح نخست باقی مانده و فاصله زیادی با سطوح بالاتر دارد، هرچند تجربه‌های اخیر نشان داده کیفیت آموزش و آزمون‌های مجازی هم پایین‌تر از حضوری ارزیابی می‌شود.

آماری که وزارتخانه در دست دارد کیفیت بسیار پایین آموزش مجازی را تایید می‌کند. نقی‌زاده می‌گوید:

ما در نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۳۹۸-۱۳۹۹ که کرونا شروع و آموزش تقریبا مختل شد در بخش‌های مختلف برخی از دانشگاه‌ها با کاهش بیش از ۵۰ درصدی تعداد مشروطی روبه‌رو شدیم.

– رضا نقی‌زاده، معاون دفتر کل برنامه‌ریزی وزارت آموزش و پرورش

او می‌گوید این مساله نشان می‌دهد که آزمون کیفیت لازم ارزیابی را نداشته و اضافه می‌کند: «وقتی که آزمون‌ها را حضوری کردیم باز مشاهده می‌کنیم که آمار مشروطی‌ها به همان دوره قبل کرونا بازگشت. معنی این افزایش مشروطی این نیست که کیفیت آموزش تغییری کرده، فقط به این معناست که آزمون‌ها زمان امتحان مجازی بی‌کیفیت می‌شوند.»

به گفته او، اگر مانند علوم پزشکی یک آزمون واحد و استاندارد در کل کشور برگزار می‌شد، می‌شد با عدد و رقم درباره تغییر کیفیت قضاوت کرد. اما در شرایط فعلی، آمارها قابل استناد نیستند و این یکی از دلایل اصلی مخالفت با آزمون‌های مجازی است. نقی‌زاده تأکید می‌کند: «آزمون مجازی به‌روشنی کیفیت لازم را ندارد و این مسئله برای همه روشن است.»

از این ۲۷ کارزار که مجموعا به بیش از ۲۶۴ هزار امضا رسیده، به نظر می‌رسد که دانشجویان دانشگاه آزاد و دانشجویان علوم پزشکی پرامضاترین کمپین‌ها را داشته‌اند.

«گرما» مهم‌ترین موضوعی است که امضای آن‌ها را پای این کارزارها نشانده است. مثلا در نامه دانشجویان علوم پزشکی دانشگاه آزاد آمده: «گرمای شدید هوا، قطعی‌های مکرر برق و آب، و مشکلات زیرساختی در خوابگاه‌های دانشجویی (مانند نوسانات برق و کمبود آب) شرایط زندگی و مطالعه را به‌شدت دشوار کرده است.» مشکلی که ریشه آن به تعویق تاریخ امتحان‌ها در زمان جنگ و تداخل آنها با فصل گرما برمی‌گردد.

برخی از دانشجویان گاه دست به دامن دلایل عجیبی شده‌اند. مثلا گروه دیگری از دانشجویان رشته‌های علوم پزشکی دانشگاه آزاد در کنار گرما و بی‌برقی و بی‌آبی به موضوع اربعین هم اشاره داشتند و نوشتند با آنلاین شدن امتحان‌ها برخی از دانشجویان در سفر کربلا هستند و بهتر است به این دلیل آزمون‌ها مجازی برگزار شود.

البته در کمپین‌های زیادی هم به مشکلاتی جدی مانند هزینه های رفت و آمد به دانشگاه یا مشکلات دانشجویان خوابگاهی اشاره شده است. مثلا یکی از کارزارها یک نامه از سوی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی خطاب به وزیر علوم بوده که با ۳۷ هزار امضا، به دلیل احساس ناامنی پس از جنگ و عدم قطعیت در فضای سیاسی، خواستار برگزاری امتحان‌ها به شکل مجازی شده است.

با وجود همه این‌ها ظاهرا وزارت علوم دلایل قانع‌کننده‌ای برای ادامه دادن سنت آزمون‌های حضوری دارد. نقی‌زاده، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی وزیر علوم به حرف اول خود برمی‌گردد و دوباره این موضوع را پیش می‌کشد که آزمون مجازی برای سیستم آموزشی است که در سطوح بالاتر آموزش دیجیتال قرار داشته باشد. ولی در سیستم آموزشی ما آزمون پایانی همچنان نقش اصلی را دارد.

به گفته او، اگر به سمت آموزش دیجیتال یا ترکیبی و در نهایت آموزش هوشمند حرکت کرده بودیم، بار اصلی از دوش آزمون پایانی برداشته می‌شد و ارزیابی مستمر جای آن را می‌گرفت تا سهم آزمون نهایی بسیار کوچک شود. حالا که هنوز به این سطح نرسیده‌ایم باید با این اصول کنار بیاییم که «آزمون‌های آنلاین بیشتر برای شرایط اضطراری مثل بحران‌ها یا حوادث غیرمنتظره در نظر گرفته شده‌اند و نه بیشتر.»