یخچال روز قیامت سریع‌تر از همیشه به فروپاشی نزدیک می‌شود

یخچال عظیم تواتس در جنوبگان، که به «یخچال روز قیامت» معروف است، دوباره خبرساز شده؛ آن هم نه به دلیل اغراق رسانه‌ای، بلکه به‌دلیل داده‌های علمی تازه‌ای که تصویری نگران‌کننده از آینده آن نشان می‌دهند. این یخچال عظیم، اگر دچار فروپاشی شود، می‌تواند روند بالا آمدن سطح آب دریاها را به‌طور جدی شتاب دهد و زندگی میلیون‌ها نفر در مناطق ساحلی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.

دانشمندان سال‌هاست رفتار یخچال تواتس را زیر نظر دارند و با نگرانی دیده‌اند که سرعت عقب‌نشینی آن به‌طور محسوسی افزایش یافته است. پژوهش جدیدی نشان می‌دهد ترک‌های بزرگی که روی سکوی یخی این یخچال شکل گرفته‌اند، همچنان در حال گسترش‌اند و استحکام کلی آن را تضعیف می‌کنند. به بیان ساده، این توده یخی‌ که تا امروز مانند سد عمل می‌کرد، هر روز شکننده‌تر می‌شود.

اهمیت موضوع آنجاست که اگر یخچال تواتس زیر وزن خودش فروبریزد، می‌تواند به‌تنهایی باعث افزایش سطح جهانی آب دریاها تا بیش از سه متر شود. چنین افزایشی برای ده‌ها میلیون انسان که در شهرها و دشت‌های ساحلی زندگی می‌کنند، به معنای سیلاب‌های دائمی، از دست رفتن خانه‌ها و زیرساخت‌ها و جابه‌جایی‌های گسترده خواهد بود.

در همین راستا، گروهی از پژوهشگران دانشگاه مانیتوبا با بررسی داده‌های ماهواره‌ای بین سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲، به‌طور دقیق رشد ترک‌ها در یخچال تویتس را بررسی کرده‌اند. تمرکز آن‌ها روی ناحیه‌ای به نام «منطقه برشی» بوده است؛ بخشی از یخچال که در آن، یخ با سرعت‌های متفاوت حرکت می‌کند و همین اختلاف سرعت، موجب شکل‌گیری تنش و ترک می‌شود.

تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند «طول کل نواحی ترک‌خورده» از حدود ۱۶۰ کیلومتر به بیش از ۳۲۰ کیلومتر افزایش یافته است. نکته جالب و در عین حال نگران‌کننده این است که در همین مدت، میانگین طول هر ترک کاهش یافته؛ یعنی به‌جای چند ترک بزرگ، تعداد زیادی ترک کوتاه‌تر به وجود آمده‌اند. این الگو معمولاً نشانه وارد شدن تنش‌های جدید و شدید به یخچال است؛ چیزی شبیه شکستن تدریجی شیشه‌ای که از نقاط مختلف تحت فشار قرار گرفته است.

ماجرا فقط به سطح یخ محدود نمی‌شود. در زیر خط آب، یعنی جایی که یخچال با اقیانوس تماس دارد، شرایط حتی نگران‌کننده‌تر است. پژوهش دیگری نشان داده که آب‌های گرم‌تر اقیانوس به‌طور مستقیم در حال ذوب کردن پایه سکوهای یخی مانند تواتس هستند. این تغییرات آن‌قدر سریع‌اند که گاهی می‌توان آن‌ها را نه در بازه سال‌ها، بلکه در مقیاس چند ساعت یا چند روز مشاهده و اندازه‌گیری کرد.

در این میان، گردابه‌های آبی بزرگی نیز نقش دارند؛ توده‌های چرخانی از آب که قطرشان گاهی به حدود ۱۰ کیلومتر می‌رسد. این گردابه‌ها می‌توانند به زیر یخچال نفوذ کنند، گرما را به بخش‌های حساس یخ برسانند و فرایند ذوب را از پایین تشدید کنند؛ جایی که دیدن و اندازه‌گیری تغییرات آن بسیار دشوارتر است.

دانشمندان همچنان در تلاش‌اند تا تمام پیامدهای گرمایش جهانی بر یخچال روز قیامت را به‌طور کامل درک کنند، اما ارزیابی کلی چندان امیدوارکننده نیست. طبق گزارش سال ۲۰۲۵ کنسرسیوم علمی بین‌المللی یخچال تواتس، سرعت عقب‌نشینی یخچال تواتس در ۴۰ سال گذشته به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. در این گزارش تأکید شده که اگرچه فروپاشی کامل یخچال در چند دهه آینده بعید به نظر می‌رسد، شواهد نشان می‌دهد که این یخچال در طول قرن ۲۱ و حتی قرن ۲۲، با سرعتی بیشتر و گستره‌ای وسیع‌تر به عقب‌نشینی ادامه خواهد داد.

در پایان، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تنها راه واقعی برای کندکردن این روند، اقدام فوری و پایدار برای مهار تغییرات اقلیمی است؛ به‌ویژه کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و حرکت به سمت کربن‌زدایی. به گفته آن‌ها، چنین اقداماتی بهترین امید برای به‌تعویق انداختن از دست رفتن این حجم عظیم یخ و جلوگیری از آغاز فروپاشی‌های ناپایدار مشابه در دیگر بخش‌های یخچالی جنوبگان است.