گرمایش جهانی از مرز ۱٫۵ درجه گذر خواهد کرد؛ آیا تلاش‌های اقلیمی شکست خورده‌اند؟

بیش از یک دهه است کشورهای جهان تلاش می‌کنند افزایش دمای زمین را به ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد نسبت به دوران پیش از صنعتی‌شدن محدود کنند؛ هدفی که در توافق اقلیمی پاریس در سال ۲۰۱۵ به یکی از مهم‌ترین معیارهای مقابله با تغییرات اقلیمی تبدیل شد. اما براساس گزارش تازه سازمان ملل، جهان احتمالاً تا سال ۲۰۳۰ از این مرز عبور خواهد کرد.

عبور از مرز ۱٫۵ درجه به این معنا نیست که همه تلاش‌های اقلیمی شکست خورده‌اند، اما نشان می‌دهد سرعت اقدامات فعلی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای کافی نبوده است. این اتفاق برای کشورهایی که بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی می‌بینند، به‌ویژه کشورهای جزیره‌ای کوچک در اقیانوس آرام، نگرانی جدی ایجاد کرده است؛ مناطقی که با افزایش سطح آب دریاها و خطر از دست‌دادن سرزمین‌های خود روبه‌رو هستند.

بااین‌حال، به گفته دانشمندان، عبور از مرز ۱٫۵ درجه می‌تواند موقتی باشد. اگر کشورها کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و دیگر اقدامات در جهت کاهش انتشار را با سرعت بیشتری دنبال کنند، ممکن است بتوانند اوج گرمایش را محدود کنند و در ادامه با حذف بخشی از دی‌اکسیدکربن موجود در جو، دما را دوباره به محدوده ۱٫۵ درجه بازگردانند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که در بحران اقلیمی، هر دهم درجه اهمیت دارد. افزایش بیشتر دما به معنای موج‌های گرمای شدیدتر، آسیب بیشتر به اکوسیستم‌ها، افزایش سطح آب دریاها و فشار بیشتر بر جوامع انسانی است. حتی اگر جهان برای مدت کوتاهی از هدف ۱٫۵ درجه عبور کند، کاهش سریع انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان می‌تواند شدت پیامدها را محدود کند.

عدد ۱٫۵ درجه مرزی تصادفی نیست. توافق پاریس کشورها را متعهد کرد افزایش دمای زمین را «به‌طور قابل توجهی کمتر از ۲ درجه» نگه دارند و تلاش کنند این افزایش به ۱٫۵ درجه محدود شود. این هدف براساس ارزیابی‌های علمی تعیین شد که نشان می‌دادند عبور از این سطح، خطر تغییرات شدید و بازگشت‌ناپذیر اقلیمی را بیشتر می‌کند.

کشورهای جزیره‌ای اقیانوس آرام ازجمله طرف‌هایی بودند که برای قرارگرفتن هدف ۱٫۵ درجه در توافق پاریس تلاش زیادی کردند، زیرا برای بسیاری از این کشورها، افزایش سطح آب دریاها تهدیدی مستقیم برای زندگی مردم و آینده سرزمینشان محسوب می‌شود.

دیوان بین‌المللی دادگستری نیز سال گذشته اعلام کرد که محدودیت ۱٫۵ درجه، اصلی‌ترین هدف دمایی است که کشورها متعهد شده‌اند برای رسیدن به آن تلاش کنند.

با وجود نگرانی‌ها، وضعیت امروز نتیجه بی‌اثر بودن کامل اقدامات اقلیمی نیست. در سال‌های اخیر انرژی خورشیدی، خودروهای برقی و روند برقی‌سازی در بسیاری از کشورها رشد قابل‌توجهی داشته‌اند. طبق داده‌های سازمان پایشگر اقدامات اقلیمی، اقدامات انجام‌شده پس از توافق پاریس باعث شده‌اند جهان از برخی سناریوهای شدیدتر، مانند افزایش دمای سه درجه یا بیشتر، فاصله بگیرد.

اما روند فعلی کافی نیست. انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای تقریباً ثابت مانده، اما کاهش پایدار و گسترده آن هنوز آغاز نشده است. برای رسیدن به هدف انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰، کشورها باید کاهش انتشار را سریع‌تر کنند.

بازگرداندن دمای زمین به کمتر از ۱٫۵ درجه، علاوه بر کاهش انتشار، به خارج کردن بخشی از کربن موجود در جو نیز نیاز دارد. کاشت درخت و بازسازی زیست‌بوم‌های طبیعی از روش‌های شناخته‌شده هستند. فناوری‌هایی مانند افزایش جذب کربن توسط اقیانوس‌ها یا استفاده از فرایندهای زمین‌شناسی نیز بررسی می‌شوند، اما هنوز مشخص نیست بتوان آن‌ها را با ایمنی و اثربخشی لازم در مقیاس جهانی اجرا کرد.

تغییرات اقلیمی مشکلی ساده با راه‌حل فوری نیست. کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، توسعه انرژی پاک، کمک مالی به کشورهای در حال توسعه برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و ایجاد سیاست‌های پایدار، همگی بخشی از مسیر مقابله با بحران هستند.

در نهایت، عبور از هدف ۱٫۵ درجه به معنی پایان تلاش‌های اقلیمی نیست. تفاوت میان افزایش ۱٫۵، ۱٫۶ یا ۱٫۷ درجه فقط یک عدد روی کاغذ نیست؛ هر مقدار افزایش بیشتر، خسارت‌های بیشتری به همراه دارد. به همین دلیل، کاهش سریع انتشار گازهای گلخانه‌ای همچنان مهم‌ترین اقدام برای محدود کردن پیامدهای تغییرات اقلیمی است.