کشف شواهد تازه از گذشته مرطوب مریخ در داده‌های مریخ‌نورد اسپیریت

بیش از ۲۰ سال پس از آغاز مأموریت مریخ‌نورد اسپیریت ناسا، پژوهشگران با بازخوانی داده‌های آرشیوی این کاوشگر، نشانه‌هایی پنهان از گذشته‌ی مرطوب مریخ پیدا کرده‌اند.

به‌گزارش اسپیس‌دات‌کام، تیم پژوهشگران در مطالعه‌‌ای تازه، اندازه‌گیری‌های ثبت‌شده توسط اسپیریت در فاصله‌ی سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ را دوباره تحلیل کردند و ردپای گسترده‌ای از هماتیت بلوری و مگنتیت دگرگون‌شده را در خاک معمولی مریخ شناسایی کردند؛ کانی‌های آهن‌داری که می‌توانند حاصل تغییرات شیمیایی باستانی ناشی از برهم‌کنش آب و سنگ باشند. یافته‌ها نشان می‌دهد آب مایع احتمالا زمانی در بخش‌های گسترده‌تری از مریخ وجود داشته است.

پژوهشگران صدها اندازه‌گیری جداگانه را از ۳۲ نقطه‌ی دست‌نخورده‌ی خاک در دهانه‌ی گوسف، محل فرود اسپیریت در ژانویه‌ی ۲۰۰۴، با یکدیگر ترکیب کردند. این کار به ایجاد دقیق‌ترین نمایه‌ی کانی‌های آهن در خاک معمولی مریخ تا امروز منجر شد.

پائولو ده سوزا، نویسنده‌ی اصلی پژوهش و استاد دانشگاه ادیث کوان، می‌گوید: «یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، شناسایی هماتیت بلوری در خاک معمولی مریخ بود. حضور گسترده‌ی این کانی نشان می‌دهد نه‌تنها آب در گذشته‌ی مریخ وجود داشته، بلکه بخش‌های بزرگی از این سیاره شاید زمانی پوشیده از آب بوده‌اند.»

اهمیت این کشف از آن‌جا بیشتر می‌شود که تحلیل‌های پیشین نتیجه گرفته بودند هماتیت بلوری در محل فرود اسپیریت تا حد زیادی غایب بوده است. به گفته‌ی پژوهشگران، رد این کانی در اندازه‌گیری‌های جداگانه‌ی مریخ‌نورد آن‌قدر ضعیف بود که به چشم نمی‌آمد، اما با ترکیب هزاران طیف جمع‌آوری‌شده در طول مأموریت، تیم پژوهش توانستند سیگنال را از نویز پس‌زمینه بیرون بکشد.

پژوهشگران همچنین مگنتیت دگرگون‌شده را شناسایی کردند؛ نشانه‌ای که می‌گوید کانی‌های آتشفشانی اولیه در خاک مریخ در گذر زمان از نظر شیمیایی دگرگون شده‌اند. کنار هم قرار گرفتن مگنتیت دگرگون‌شده و هماتیت بلوری، شواهد تازه‌ای فراهم می‌کند که آب نقش مهمی در بازشکل‌دهی به سطح سیاره داشته است.

از آن‌جایی که لایه‌ای مشابه از غبار و خاک بخش بزرگی از مریخ را پوشانده، پیامدهای یافته‌ها می‌تواند بسیار فراتر از دهانه‌ی گوسوف برود و نشان دهد فرایندهای شیمیایی مرتبط با آب شاید در سراسر سیاره، گسترده‌تر از تصور قبلی بوده‌اند.

یافته‌ها به مجموعه‌ی رو‌به‌رشد شواهدی اضافه می‌شوند که نشان می‌دهند مریخ در گذشته بسیار زیست‌پذیرتر از امروز بوده است. اسپیریت در طول مأموریت خود، سنگ‌ها و کانی‌های دگرگون‌شده در اثر تماس با آب را در تپه‌های کلمبیا کشف کرد. پس از آن، مریخ‌نورد کیوراسیتی ناسا شواهدی پیدا کرد که نشان می‌داد دهانه‌ی گیل زمانی میزبان دریاچه‌هایی پایدار بوده است.

مریخ‌نورد پرسویرنس نیز همچنان در حال بررسی بقایای دلتای رودخانه‌ای باستانی در دهانه‌ی یزرو است؛ منطقه‌ای که پژوهشگران امیدوارند با مطالعه‌ی آن، سرنخ‌هایی درباره‌ی توانایی محیط مریخ برای پشتیبانی از حیات میکروبی در گذشته به دست آورند.

فراتر از آشکارسازی فصل تازه‌ای از گذشته‌ی آبی مریخ، این پژوهش ارزش ماندگار داده‌های فضاپیماها را حتی سال‌ها پس از پایان مأموریت‌هایشان نشان می‌دهد. پائولو ده سوزا در بیانیه‌ای اعلام کرد: «کشف‌های مهم همیشه با جمع‌آوری داده‌های جدید به دست نمی‌آیند؛ گاهی از بازنگری داده‌های موجود با نگاهی تازه و بهره‌گیری از روش‌های تحلیلی پیشرفته‌تر حاصل می‌شوند.»

پژوهش در مجله‌ی اینترکشنز منتشر شده است.