چنین روزی در فضا: ۲۰ سالگی تبدیل پلوتو به سیاره کوتوله؛ تصمیمی که هنوز خیلی‌ها نمی‌پذیرند

دوشنبه ۲۴ اوت ۲۰۲۶ (دوم شهریور ۱۴۰۵) بیستمین سالگرد رأی‌گیری اتحادیه بین‌المللی نجوم (IAU) برای تصویب تعریف رسمی از مفهوم «سیاره» در منظومه شمسی است؛ تصمیمی جنجال‌برانگیز که موجب خروج پلوتو از فهرست سیاره‌ها شد و آن را در کنار سرس و اریس، در دسته‌بندی تازه‌ای به نام «سیاره کوتوله» قرار دارد.

به‌دنبال آن رأی‌گیری، کتاب‌های درسی و مدل‌های منظومه شمسی تغییر کردند. کودکانی که تا همان اواخر در کتاب‌های نجوم، با پلوتو به عنوان سیاره نهم منظومه شمسی آشنا شده بودند، اکنون باید با تنزل جایگاه آن کنار می‌آمدند. با وجود گذشت دو دهه، طرفداران پلوتو هنوز از تصمیم دانشمندان ناراضی هستند. در سال‌های اخیر، میم‌ها و دادخواست‌های اینترنتی همراه با مجالس قانون‌گذاری ایالتی در آمریکا و حتی مدیران ناسا، درصدد تغییر این تصمیم برآمده‌اند.

بااین‌حال، نشانه چندانی وجود ندارد که اخترشناسان نظر خود را تغییر داده باشند و حتی فشارهای بیرونی شدید ممکن است باعث شود برخی از آنها بیش از پیش بر موضع خود پافشاری کنند. برای اینکه بدانیم چرا بازگرداندن پلوتو به فهرست سیاره‌ها بعید است، باید ابتدا بفهمیم این تصمیم اصلاً چرا گرفته شد.

کشف شمار فزاینده‌ای از اجرام در بخش‌های بیرونی منظومه شمسی که اندازه‌ای مشابه پلوتو داشتند، اخترشناسان را وادار کرد درباره تعریف «سیاره» دوباره فکر کنند.

اتحادیه بین‌المللی نجوم مسئول تعریف ثابت‌های بنیادی نجومی و فیزیکی، نام‌گذاری اجرام تازه کشف‌شده مانند سیارک‌ها و همچنین نام‌گذاری عوارض شاخص روی اجرام شناخته‌شده، مانند دهانه‌های مریخ است. بنابراین اگر قرار بود کسی درباره جایگاه پلوتو تصمیم بگیرد، آن نهاد باید IAU می‌بود.