چطور خسارت‌های جنگی را به دولت اعلام کنیم؟

زمانی که پای صحبت از جنگ به‌میان می‌آید، به‌صورت طبیعی پیش از هر موضوعی، ذهن‌ها به‌سمت تلفات انسانی و درگیری‌های نظامی می‌رود. با این حال در پس هر جنگ،‌ زندگی روزمره و دارایی‌ها مانند خانه، خودرو، محل کار و تمام وسایلی که با زحمت به‌دست آورده‌ایم نهفته است. یک موشک می‌تواند در یک لحظه سال‌ها تلاش و پس‌انداز افراد را به خاکستر تبدیل کند.

شهروندان در مواجهه با این ویرانی‌ها، بی‌دفاع رها نمی‌شوند. در دنیای امروز، حقوق بین‌الملل و قوانین داخلی کشورها به‌دنبال راهکارهایی برای جبران خسارت‌های وارده به غیرنظامیان در زمان جنگ هستند.

در این مقاله قصد داریم به‌صورت جامع و کاربردی به این موضوع بپردازیم که مردم چطور می‌توانند خسارت‌های ناشی از جنگ را به دولت اعلام کرده و غرامت دریافت کنند.

جبران خسارت در زمان جنگ، نه‌تنها یک نیاز اقتصادی بلکه یک ضرورت اخلاقی و حقوقی است. این جبران خسارت به‌معنای بازگرداندن تمام زندگی به‌حالت قبل از جنگ نیست اما حداقل می‌تواند تسکینی برای زخم‌های مادی باشد و به‌ مردم کمک کنند تا دوباره روی پای خود بایستند.

در وهله‌ی اول، این دولت‌ها هستند که مسئولیت امنیت جان و مال شهروندان خود را بر عهده دارند. در صورت بروز جنگ و وارد شدن خسارت به غیرنظامیان، دولت موظف است تا حد امکان سازوکارهایی برای جبران این شرایط فراهم کند. این مسئولیت از اصول اولیه حقوق شهروندی است.

جبران خسارت جنگی تنها یک مسئله اخلاقی و داخلی نیست بلکه ریشه‌های عمیقی در حقوق بین‌المللی دارد. قوانین و معاهدات بین‌المللی در زمان جنگ از حقوق غیرنظامیان حمایت می‌کنند.

اولین و مهم‌ترین قدم، مستندسازی دقیق خسارات است. به‌محض وقوع حادثه و زمانی که امنیت شما تامین شده، باید شروع به جمع‌آوری شواهد کنید. از تمام زوایا عکس و فیلم بگیرید. جزئیات خسارت را یادداشت کنید که چه چیزی، چقدر آسیب دیده و حادثه چه زمانی اتفاق افتاده است.

پس از مستندسازی اولیه،‌ خسارات را به مراجع ذی‌صلاح گزارش دهید. در شرایط جنگی ستادهای بحران یا کمیته‌های ویژه‌ای برای این منظور تشکیل خواهند شد. این ستادها، مسئول دریافت گزارش‌ها و ارزیابی اولیه خسارات هستند.

برای اینکه بتوانید خسارات خود را اثبات کرده و غرامت دریافت کنید، نیاز به یکسری مدارک دارید. برخی از این مدارک شامل موارد زیر است:

• مدارک شناسایی: کپی کارت ملی و شناسنامه صاحب ملک یا خودرو
• مدارک مالکیت: سند رسمی ملک یا کارت سبز و سند خودرو
• عکس و فیلم: تصاویر و ویدیوهای واضح از خسارات وارده از زوایای مختلف
• گزارش نیروی انتظامی یا آتش‌نشانی (در صورت لزوم): اگر حادثه به‌گونه‌ای بوده که نیاز به حضور این نیروها باشد، گزارش آن‌ها بسیار کمک‌کننده خواهد بود.
• گزارش کارشناسی اولیه: در برخی موارد کارشناسان محلی پس از بررسی اولیه، گزارشی از خسارت تهیه می‌کنند که باید آن را نیز ضمیمه کنید.

بهتر است یک پوشه از این مدارک تهیه کرده و نسخه کپی‌شده آن‌ها را ارئه دهید. ضمن اینکه اصل مدارک را نزد خود نگه دارید.

خانه پناه‌گاه ما است. خسارت به ساختمان می‌تواند از ترک‌های کوچک در دیوارها تا تخریب کامل، متغیر باشد. در ثبت خسارت ساختمان،‌ باید به این نکات توجه کنید:

• نوع خسارت: آیا دیوارها ترک خورده‌اند؟ سقف آسیب دیده است؟ پنجره‌ها شکسته یا درب‌ها از جا کنده شده‌اند؟ آیا سازه ساختمان دچار مشکل شده است؟
• وسعت خسارت: چند درصد از ساختمان آسیب دیده است؟ آیا یک اتاق آسیب دیده یا کل بنا؟
• آسیب به تاسیسات: لوله‌کشی، سیم‌کشی برق، سیستم گرمایش و سرمایش نیز باید مورد بررسی قرار گیرند.
• وسایل داخل ساختمان: آسیب به مبلمان، لوازم خانگی و سایر وسایل شخصی را لیست و مستندسازی کنید.

شهروندان تهرانی می‌توانند از طریق شماره تلفنهای ۶۶۵۳۷۱۴۴ و ۶۶۵۳۷۱۵۰ یا ارسال پیامک به سرشماره‌های ۰۹۹۹۹۰۲۴۷۵۸ و یا ۰۹۹۹۹۰۲۴۷۵۹ با ستاد بازسازی بنیاد مسکن تماس بگیرند. شهروندان در سایر استان‌ها نیز برای اعلام خسارت به شعب بنیاد مسکن مربوطه مراجعه کنند.

– مجید جودی، معاون بنیاد مسکن

پس از دریافت گزارش‌های شهروندان، کارشناسان بنیاد مسکن در اسرع وقت در محل مورد نظر حضور یافته و نسبت به ارزیابی خسارت و تشکیل پرونده اقدام می کنند.

خودرو یکی از دارایی‌های مهمی است که ممکن است در زمان جنگ آسیب ببیند. در ثبت خسارت خودرو، موارد زیر را مد نظر قرار دهید:

• نوع آسیب: آیا بدنه خودرو دچار فرورفتگی یا شکستگی شده است؟ شیشه‌ها شکسته یا لاستیک‌ها آسیب دیده‌اند؟
• آسیب به موتور و قطعات داخلی: آیا موتور خودرو روشن می‌شود؟ آیا قطعات داخلی مانند رادیاتور، باتری یا سیستم تعلیق آسیب دیده است؟
• میزان آسیب: آیا خودرو قابل تعمیر است یا به‌طور کامل از بین رفته است؟
• مدل و سال ساخت خودرو:‌ این اطلاعات برای تعیین ارزش خودرو و خسارت وارده به آن ضروری است.

در صورت امکان خودرو را به نمایندگی یا تعمیرگاه معتبر ببرید تا خسارات آن به‌صورت دقیق ارزیابی شود.

بیمه مرکزی با صدور اطلاعیه‌ای از نحوه ارزیابی خسارت‌های وارده بر خودروهای آسیب‌دیده در حمله رژیم صهیونیستی به ایران خبر داده است.

در این اطلاعیه آمده که شرکت‌های بیمه با توجه به تجربه و توان تخصصی خود، تلاش می‌کنند تا از تمام ظرفیت خود برای ارزیابی خسارت وارده بر کلیه خودروهای آسیب دیده در ۱۲ روز جنگ اعم از اینکه دارای پوشش بیمه باشند یا نه، استفاده کنند.

ساز و کار اعلام و ارزیابی خسارت خودروهای آسیب‌دیده به زودی در اطلاعیه‌ای از سوی بیمه مرکزی به اطلاع زیان‌دیدگان خواهد رسید.

در ایران، نهادهای مختلفی در زمان بحران، برای جبران خسارات فعال می‌شوند. «سازمان مدیریت بحران کشور» نهاد اصلی هماهنگ‌کننده در این شرایط است. این سازمان با همکاری استانداری‌ها و فرمانداری‌ها، ستاد بحران محلی را تشکیل می‌دهند که اولین مرجع برای ثبت و پیگیری خسارات است.

همچنین نهادهایی از جمله «بنیاد مسکن انقلاب اسلامی» در بازسازی و تامین مسکن آسیب‌دیدگان نقش مهمی ایفا می‌کنند. ممکن است تسهیلاتی مانند وام‌های کم‌بهره یا کمک‌های بلاعوض برای بازسازی و تعمیر منازل آسیب‌دیده در نظر گرفته شود. بنابراین باید از آخرین اطلاعات و بخش‌نامه‌های این نهادها آگاه باشید.

در تهران ۳۳۲ ساختمان و ۳ هزار و ۵۰۰ واحد از حمله رژیم صهیونیستی آسیب دیده‌اند که بسته مالی و بازسازی برای این ساختمان‌ها تنظیم شده و به دولت تحویل داده شده است. اگر این طرح یکشنبه (۸ تیر) در دولت تصویب شود، جزئیات تامین مالی خسارت و بسته‌های تهسیلاتی به مردم اعلام خواهد شد.

– غلامرضا صالحی، رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی

پس از ثبت اولیه خسارات، معمولا کمیته‌های تخصصی شامل کارشناسانی از حوزه‌های مختلف (عمران، شهرسازی، مکانیک، بیمه و…) برای ارزیابی دقیق‌تر خسارات تشکیل می‌شوند. این کارشناسان با بازدید میدانی، میزان خسارت وارد شده را برآورد کرده و گزارشی تفصیلی ارائه می‌دهند. این گزارش، مبنای اصلی برای تعیین میزان غرامت است. حضور شما در زمان بازدید کارشناسان و ارائه توضیحات دقیق می‌تواند در روند ارزیابی بسیار موثر باشد.

پس از ارزیابی نهایی، نوبت به تعیین میزان غرامت و رویه‌های اجرایی پرداخت می‌رسد. معمولا دولت‌ها صندوق‌های ویژه‌ای برای این منظور در نظر می‌گیرند. زمان‌بندی پرداخت می‌تواند بسته به حجم خسارت و منابع مالی دولت متفاوت باشد. ممکن است پرداخت‌ها به‌صورت یک‌جا، اقساطی یا در قالب تسهیلات و کمک‌خای غیرنقدی صورت گیرد. مهم است که در این مرحله هم پیگیری‌های لازم را انجام دهید و از حقوق خود آگاه باشید.

حقوق بین‌الملل بشردوستانه (IHL) که به قوانین جنگ نیز معروف است، مجموعه‌ای از قواعد است که در زمان درگیری‌های مسلحانه برای حمایت از افرادی که درگیر جنگ نیستند و محدود کردن ابزارها و روش‌های جنگیدن، تدوین شده است. کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی آن‌ها، از مهمترین اسناد در این زمینه هستند.

این کنوانسیون‌ها به صراحت بر لزوم حمایت از غیرنظامیان و اموال آن‌ها در زمان جنگ تأکید دارند. به عنوان مثال، حمله به اهداف غیرنظامی و تخریب بی‌رویه اموال، بر اساس این قوانین ممنوع است. بنابراین، اگر به اموال شما در جنگ خسارتی وارد شود، شما یک مبنای حقوقی قوی برای مطالبه غرامت دارید.

دیوان بین‌المللی دادگستری (International Court of Justice – ICJ) که با نام دیوان لاهه نیز شناخته می‌شود، مرجع اصلی قضایی سازمان ملل متحد است و نقش مهمی در حل و فصل اختلافات بین کشورها ایفا می‌کند. هرچند که این دیوان مستقیماً به شکایات افراد رسیدگی نمی‌کند اما می‌تواند به پرونده‌های مربوط به جبران خسارت در سطح بین‌المللی بین دولت‌ها بپردازد.

همچنین، سازمان ملل متحد و نهادهای تابعه آن، مانند دفتر هماهنگی امور بشردوستانه (OCHA)، در ارزیابی خسارات و ارائه کمک‌های بشردوستانه نقش کلیدی دارند. آن‌ها می‌توانند گزارش‌هایی از خسارات وارده تهیه کنند که بعدها مبنای مطالبه غرامت قرار گیرد. پس حتی در سطوح بین‌المللی نیز تلاش‌هایی برای جبران خسارات جنگ وجود دارد که می‌توانند به صورت غیرمستقیم به شما کمک کنند.

شورای امنیت سازمان ملل متحد، قدرتمندترین نهاد این سازمان است که مسئولیت حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را بر عهده دارد. در صورت بروز جنگ و وارد آمدن خسارات گسترده به غیرنظامیان، این شورا می‌تواند قطعنامه‌هایی صادر کند که شامل بندهایی برای جبران خسارت و تأسیس صندوق‌های ویژه برای قربانیان جنگ باشد. این قطعنامه‌ها، قدرت اجرایی بالایی دارند و می‌توانند فشاری بر دولت‌های متخاصم وارد کنند تا به تعهدات بین‌المللی خود در زمینه جبران خسارت عمل کنند.