به گزارش بیکینگ، به نقل از زومیت، یکی از پیچیدهترین نمونههای این تغییرات در رشتهکوه آپنین ایتالیا دیده میشود که مانند ستون فقرات از شمال تا جنوب شبهجزیره ایتالیا امتداد دارد. سالهاست زمینشناسان تلاش میکنند توضیح دهند چرا این منطقه همزمان نشانههایی از فشردهشدن و کشیدهشدن پوسته زمین را نشان میدهد.
اکنون گروهی از پژوهشگران به سرپرستی استفانو تاوانی از دانشگاه فلورانس، توضیح تازهای برای این معمای زمینشناسی ارائه کردهاند. آنها میگویند در زیر ایتالیا، بخشی از پوسته زمین در حال جداشدن و فرو رفتن به سمت گوشته است؛ فرایندی که میتوان آن را به باز شدن آهسته زیپ در دل زمین تشبیه کرد. این پدیده که در زمینشناسی جداشدگی پوستهای نام دارد، زمانی رخ میدهد که لایههای سنگینتر و متراکمتر در بخش پایینی پوسته و سنگکره از قسمتهای بالایی جدا شوند و بهدلیل وزن بیشتر، به اعماق زمین سقوط کنند.
رشتهکوه آپنین حدود ۱۲۰۰ کیلومتر طول دارد و میلیونها سال پیش بر اثر برخورد صفحات تکتونیکی شکل گرفت. در چنین برخوردهایی، پوسته زمین فشرده میشود، ضخامت آن افزایش پیدا میکند و کوهها بالا میآیند.
اما وضعیت آپنین با بسیاری از رشتهکوههای دیگر متفاوت است. در بخش شرقی و جلوی این رشتهکوه، پوسته زمین همچنان تحت فشار قرار دارد و فشرده میشود، اما در بخش غربی و پشت آن، پوسته در حال کشیدهشدن است. به زبان ساده، یک طرف کوهستان در حال جمعشدن و طرف دیگر آن در حال بازشدن است.
دانشمندان در گذشته این وضعیت را با حرکت صفحه تکتونیکی فرورونده توضیح میدادند. زمانی که یک صفحه سنگی به داخل گوشته فرو میرود، ممکن است عقبنشینی کند و پوسته پشت خود را بکشد. این فرایند باعث شکلگیری دریای تیرنی در غرب ایتالیا شد.
اما حدود ۲ میلیون سال پیش تغییر مهمی رخ داد. مرحله اصلی کشیدهشدن پوسته و باز شدن دریای تیرنی تقریباً پایان یافت، در حالی که رفتار عجیب زمین در منطقه آپنین همچنان ادامه پیدا کرد. بنابراین پژوهشگران به دنبال عامل دیگری بودند.
بهگزارش ساینسآلرت، پژوهشگران برای حل معما، مجموعهای گسترده از دادههای زمینشناسی از سوابق چند دههای زمینلرزهها و اندازهگیریهای دقیق GPS گرفته تا تصاویر راداری ماهوارهای و نقشههای مربوط به مرز میان پوسته و گوشته زمین را کنار هم گذاشتند.
مرز میان پوسته و گوشته که ناپیوستگی موهو نام دارد، محل تغییر ناگهانی ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی سنگها در عمق زمین است که در آن پوسته سخت و بیرونی زمین به گوشته متراکمتر زیر آن میرسد. بررسی رفتار این مرز به دانشمندان کمک میکند بفهمند در لایههای عمیقتر زمین چه فرایندهایی در حال رخ دادن است.
پژوهشگران متوجه شدند در زیر بیش از ۵۰۰ کیلومتر از رشتهکوه آپنین، ساختاری غیرعادی وجود دارد. در این منطقه، مرز میان پوسته و گوشته در دو سوی رشتهکوه روی هم قرار گرفته است. آنها معتقدند این ساختار نشان میدهد بخش پایینی پوسته در حال جداشدن از قسمت بالایی است؛ درست مانند نقطهای از زیپ که در حال بازشدن و حرکت به سمت جلو است. این نقطه جداشدگی ثابت نیست و بهآرامی در زیر ایتالیا به سمت منطقه آدریاتیک حرکت میکند.
بررسی زمینلرزهها نیز این فرضیه را تقویت کرد. در پشت منطقه جداشدگی، زمینلرزهها بیشتر نشانههایی از کشیدهشدن پوسته نشان میدهند، اما در جلوی آن، فشار و فشردهشدن پوسته غالب است. اندازهگیریهای GPS نیز همین الگو را نشان دادند. پژوهشگران دریافتند بخشهایی از کمربند کوهستانی آپنین سالانه حدود چهار میلیمتر کشیده میشوند، اما در بخش جلویی رشتهکوه حدود دو میلیمتر فشردگی در سال وجود دارد.
به گفته پژوهشگران، جداشدگی پوستهای میتواند توضیح دهد چرا منطقه آپنین رفتارهای ظاهراً متناقضی دارد. وقتی بخش سنگین زیرین پوسته جدا میشود و به عمق زمین فرو میرود، فشار رو به پایین کاهش پیدا میکند و پوسته باقیمانده میتواند کمی به سمت بالا حرکت کند. اما در بخش دیگری از منطقه که هنوز به لایههای فرورونده متصل است، فشار ادامه پیدا میکند و زمین پایینتر میرود.
با وجود این یافتهها، تصویر کامل هنوز مشخص نیست. دانشمندان همچنان درباره ساختار دقیق صفحهای که زیر آپنین فرو میرود و جزئیات حرکت آن پرسشهایی دارند و برای پاسخ به آنها به مدلهای دقیقتر نیاز است. بااینحال، پژوهش جدید نشان میدهد رشتهکوه آپنین یکی از معدود مکانهایی روی زمین است که میتوان در آن نشانههای یک فرایند عمیق زمینشناختی مانند جداشدگی پوسته را در حال رخدادن بررسی کرد.
۵۸۵۸
