چرا فقط انسان‌ها چانه دارند؟ پاسخ تازه دانشمندان به معمای دیرینه تکاملی

چانه ویژگی‌ عجیبی است که از بین نخستی‌ها فقط در انسان یافت می‌شود و به همین دلیل، سال‌ها ذهن زیست‌شناسان را به خود مشغول کرده است. اکنون یک پژوهش تازه نشان می‌دهد این برجستگی آشنای صورت احتمالاً نه برای هدفی خاص، بلکه به‌عنوان پیامد ناخواسته تغییرات دیگر در روند تکامل به وجود آمده است.

دانشمندان مدت‌ها تصور می‌کردند هر تفاوت مهم میان گونه‌ها حتماً به‌دلیل مزیتی مشخص در انتخاب طبیعی ایجاد شده است. اما پژوهش جدید نشان می‌دهد تکامل همیشه آن‌قدر هدفمند نیست. به گفته نورین فون کرامون-تاوبادل از دانشگاه بوفالو، «مردم دوست دارند فکر کنند هر ویژگی هدف مشخصی دارد، اما تکامل اغلب بسیار پیچیده‌تر و نامنظم‌تر از این تصور است.»

چانه در ساده‌ترین تعریف، برجستگی استخوانی فک پایین است که جلوتر از دندان‌های جلویی قرار می‌گیرد. نکته جالب اینجاست که حتی نزدیک‌ترین خویشاوندان ما در میان میمون‌های بزرگ چنین ویژگی‌ای ندارند و همین موضوع باعث شده چانه یکی از نشانه‌های کلیدی برای تشخیص انسان خردمند باشد. با این حال، علت پیدایش آن همیشه نامشخص بوده است.

گروه پژوهشی به رهبری فون کرامون-تاوبادل حتی احتمال دیگری را هم بررسی کردند: اینکه چانه نتیجه «رانش ژنتیکی» باشد. رانش ژنتیکی به زبان ساده یعنی تغییراتی که فقط بر اثر شانس در جمعیت‌ها رخ می‌دهد، نه به‌دلیل مزیت خاص برای بقا یا تولیدمثل.

به گزارش نیوسایتیست، پژوهشگران برای بررسی فرضیه‌ی خود، ۵۳۲ جمجمه انسان و ۱۴ گونه و زیرگونه از میمون‌های امروزی را که در موزه‌ها نگهداری می‌شدند مطالعه کردند؛ از جمله شامپانزه‌ها، بونوبوها، گوریل‌ها، اورانگوتان‌ها و گیبون‌ها. آن‌ها ۴۶ فاصله دقیق میان نقاط مشخص آناتومیکی سر و فک را اندازه‌گیری کردند؛ ۹ مورد از این اندازه‌ها مربوط به ناحیه‌ای بود که در انسان چانه را تشکیل می‌دهد. سپس این داده‌ها روی درخت تکاملی گونه‌ها قرار گرفت.

در مرحله بعد، دانشمندان شکل احتمالی سر و فک آخرین نیای مشترک همه میمون‌ها را بازسازی کردند. بعد با استفاده از یک مدل ژنتیکی استاندارد بررسی کردند آیا تغییرات هر شاخه تکاملی بیشتر از حدی بوده که بتوان آن را فقط با شانس توضیح داد یا نه.