چرا بعد از مسواک زدن احساس خنکی در دهان می‌کنیم؟

احتمالاً برای شما هم پیش آمده است که بعد از مسواک زدن دندان‌ها، آب می‌نوشید و ناگهان دهان‌تان یخ‌زده به نظر می‌رسد و نفس بعدی خنک و تازه حس می‌شود. این حس عجیب ناشی از ترکیبی به نام منتول است که معمولاً در خمیردندان‌ها و آدامس‌های نعناعی وجود دارد.

منتول ترکیب طبیعی است که از گیاهان نعناع به دست می‌آید و عامل اصلی حس خنکی در دهان است. این ماده گیرنده‌های خاصی به نام TRPM8 را روی پایانه‌های عصبی دهان شما فعال می‌کند. این گیرنده‌ها همان‌هایی هستند که سرما را حس می‌کنند. به عبارت دیگر، منتول مغز شما را فریب می‌دهد تا سرما را حس کند، درست همان‌طور که فلفل مغز را فریب می‌دهد تا گرما را حس کند.

وقتی منتول به این گیرنده‌ها متصل می‌شود، شکل آن‌ها را تغییر می‌دهد و اجازه می‌دهد کلسیم وارد شود و سیگنالی به مغز فرستاده شود که به عنوان حس سرما تفسیر می‌شود. وقتی آب یا هوای خنکی وارد دهان می‌شود، منتول در تمام دهان پخش و گیرنده‌های بیشتری فعال می‌شود. به همین دلیل، حتی مایعات کمی خنک، بسیار سردتر حس می‌شوند.

این ویژگی منتول، یعنی ایجاد حس سرما و خنکی با فعال کردن گیرنده‌های خاص در دهان، فقط برای تازه شدن نفس نیست. شرکت‌ها از این خاصیت استفاده می‌کنند تا حس خنکی و طراوت محصولاتشان را تقویت کنند و تجربه مصرف‌کننده را جذاب‌تر کنند. برخی از این محصولات عبارت‌اند از:

• خمیردندان و آدامس: ایجاد حس تازگی و تمیزی، که به مغز سیگنال «دهان تمیز» می‌دهد.
• قرص‌های سرفه: ایجاد حس باز بودن راه‌های هوایی. منتول خودِ گرفتگی را رفع نمی‌کند، بلکه حس خنکی را افزایش می‌دهد تا هوا راحت‌تر عبور کند.
• کرم‌های موضعی و ژل‌ها: خنک کردن پوست و کاهش درد از طریق تحریک گیرنده‌های سرما و تحریک موقت گیرنده‌های درد. این خاصیت باعث کاهش حساسیت و کاهش درد ناشی از مشکلات مختلف، از جمله درد عضلانی، نوروپاتی‌های مربوط به درمان سرطان و میگرن می‌شود.

منتول با فعال کردن همان گیرنده‌ها می‌تواند حس خنکی روی پوست ایجاد کند و به عنوان ضدتحریک عمل کند؛ یعنی ابتدا گیرنده‌های درد را تحریک می‌کند و سپس حساسیت آن‌ها را کاهش می‌دهد که این روند به کاهش درد منجر می‌شود.

جالب است بدانید اثر خنک‌کنندگی منتول می‌تواند در ورزش هم مفید باشد. در مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۵، شستشوی دهان با محلول منتول باعث شد دوندگان در آزمایشی پنج کیلومتری در دمای ۳۳ درجه سانتی‌گراد، احساس گرمای کمتری کنند و سریع‌تر بدوند. این روش حتی از نوشیدن نوشیدنی‌های یخ‌زده مؤثرتر بود.

استفاده از منتول در ورزش هنوز کمی بحث‌برانگیز است؛‌ زیرا ممکن است باعث شود ورزشکار در هوای گرم احساس خنکی کند و فشار بیشتری به بدن خود وارد کند. از دیدگاه تئوری، این امر می‌تواند خطر گرمازدگی و مشکلات مرتبط با گرما را افزایش دهد، اما تاکنون هیچ موردی در مطالعات گزارش نشده است. انجمن بین‌المللی ورزش تأکید کرده است که مکمل‌های منتول وقتی طبق دستورالعمل‌ها استفاده شوند، ایمن هستند.

بعد از مسواک زدن یا استفاده از محصولات حاوی منتول، آن حس خنکی خوشایندی که تجربه می‌کنید واقعی نیست، بلکه یک فریب حسی طبیعی و جالب است. این حس به لطف فعال‌شدن گیرنده‌های TRPM8 توسط منتول ایجاد می‌شود و حتی می‌تواند بر حس گرما، عملکرد ورزشی و کاهش درد تأثیر بگذارد.