همه مسیرها به روم ختم نمی‌شد؛ نتیجه بازسازی ۳۰۰هزار کیلومتر از شبکه جاده‌های باستانی

امپراتوری روم یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های جاده‌ای جهان باستان را ساخت که صدها هزار کیلومتر مسیر را در اروپا، خاورمیانه و شمال آفریقا به هم متصل می‌کرد و برای جابه‌جایی ارتش‌ها، کالاها و ایده‌ها نقش مهمی داشت. پژوهشی تازه با بررسی ساختار این شبکه نشان می‌دهد برخی باورهای قدیمی درباره جاده‌های روم دقیق نبوده‌اند.

به گزارش رویترز، محققان در مطالعه جدیدی مدل دیجیتال دقیق از حدود ۳۰۰هزار کیلومتر جاده رومی تهیه و ساختار این شبکه را با روش‌های تحلیل شبکه بررسی کردند. آن‌ها دریافتند که ضرب‌المثل مشهور «همه جاده‌ها به رم ختم می‌شوند» از نظر شبکه زمینی امپراتوری کاملاً درست نیست؛ حتی شهر قسطنطنیه (استانبول امروزی) در دوره‌ای از تاریخ روم، جایگاه مرکزی‌تری برای سفرهای زمینی داشت.

آگوستوس، نخستین امپراتور روم، در سال ۲۰ پیش از میلاد ستونی طلایی به نام میلیاریوم اورئوم در مرکز شهر رم و در نزدیکی فروم روم قرار داد (فروم روم میدان مرکزی شهر روم باستان بود که مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی، مذهبی، تجاری و اجتماعی امپراتوری در آن انجام می‌شد). این ستون به‌صورت نمادین نقطه‌ای بود که فاصله‌ی شهرهای مختلف امپراتوری از رم نسبت به آن سنجیده می‌شد و به همین دلیل آن را آغاز نمادین شبکه جاده‌ای روم می‌دانستند.

اما این جاده‌ها فقط برای ارتباط با پایتخت ساخته نشده بودند. آن‌ها شبکه‌ای گسترده ایجاد کردند که از بیابان‌های شمال آفریقا و عربستان تا بریتانیا امتداد داشت. این مسیرها به رودخانه‌ها و راه‌های دریایی متصل می‌شدند و امکان انتقال سربازان، تاجران، مسافران و حتی باورهای مذهبی را فراهم می‌کردند.

به گفته تام بروگمنس، باستان‌شناس دانشگاه آرهوس دانمارک و یکی از پژوهشگران اصلی مطالعه، این زیرساخت باعث شد منطقه‌ای به وسعت یک قاره به شبکه‌ای مشترک برای حرکت انسان‌ها، حیوانات، کالاها و ایده‌ها تبدیل شود.

پژوهش جدید نشان می‌دهد رم از نظر حمل‌ونقل دریایی جایگاهی بسیار مهم داشت، اما در شبکه جاده‌ای زمینی، مرکزی‌ترین نقطه امپراتوری نبود.

شهرهایی مانند انطاکیه، آنکارا، بیزانس (قسطنطنیه) و کورینت موقعیت بهتری برای اتصال مسیرهای زمینی داشتند. پایتخت‌های استانی نیز معمولاً در نقاطی قرار گرفته بودند که اداره مناطق اطراف و دریافت مالیات را آسان‌تر می‌کرد.

با انتقال پایتخت امپراتوری به قسطنطنیه در اوایل قرن چهارم میلادی، موقعیت این شهر اهمیت بیشتری پیدا کرد. این شهر به دلیل موقعیت جغرافیایی‌اش میان اروپا و آسیا، به یکی از مهم‌ترین گره‌های ارتباطی مسیرهای زمینی امپراتوری روم تبدیل شده بود.

یکی دیگر از باورهای رایج درباره جاده‌های رومی این است که آن‌ها همیشه مسیرهای مستقیم می‌ساختند. مطالعه جدید نشان می‌دهد این موضوع فقط در مناطقی درست است که شرایط جغرافیایی اجازه می‌داد.

تأثیر شبکه جاده‌ای امپراتوری روم پس از سقوط امپراتوری روم غربی در سال ۴۷۶ میلادی نیز ادامه یافت. بسیاری از این مسیرها قرن‌ها مورد استفاده قرار گرفتند و در برخی مناطق، جاده‌های مدرن روی همان مسیرهای باستانی ساخته شدند. یکی از نمونه‌ها ویا آگوستا در اسپانیا است که از کادیز در جنوب این کشور تا رشته‌کوه پیرنه امتداد داشت. بخشی از مسیر بزرگراه امروزی N-340 اسپانیا تقریباً همان مسیر جاده رومی را دنبال می‌کند.

پژوهش در ژورنال Nature Communications منتشر شده است.