نظرسنجی ایسپا: بیش از ۳۵ درصد از مردم ابزارهای هوش مصنوعی را نمی‌شناسند

مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا) در شهریور ۱۴۰۴ با جامعه آماری ۱۵۰۲ نفر و روش مصاحبه تلفنی، به بررسی مصرف شبکه‌های اجتماعی و سطح آشنایی با ابزارهای هوش مصنوعی پرداخت. ترکیب نمونه‌ها در این پیمایش شامل ۵۰.۸ درصد مرد و ۴۹.۲ درصد زن بوده است.

۲۴.۶ درصد پاسخ‌گویان در بازه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال قرار داشتند، ۴۴.۹ درصد ۳۰ تا ۴۹ ساله و ۳۰.۵ درصد بالای ۵۰ سال بودند. از نظر سطح تحصیلات نیز ۳۲.۲ درصد زیردیپلم، ۳۲.۶ درصد دیپلم و ۳۳.۷ درصد دانشگاهی بودند. حدود ۷۸ درصد افراد ساکن مناطق شهری و ۲۲ درصد ساکن روستاها بودند.

بر اساس این مطالعه، ۱۳.۷ درصد از افراد بالای ۱۵ سال اصلاً از شبکه‌های اجتماعی استفاده نمی‌کنند. در مقابل، بخش عمده‌ای از جامعه، یعنی ۴۴.۳ درصد، روزانه بین یک تا دو ساعت در این فضا حضور دارند. به طور متوسط، هر ایرانی بالای ۱۵ سال روزانه دو ساعت و هشت دقیقه از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کند.

این زمان بسته به گروه‌های سنی متفاوت است. جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال بیشترین حضور را در شبکه‌های اجتماعی دارند و روزانه بیش از سه ساعت وقت خود را در این فضا می‌گذرانند. افراد میانسال ۳۰ تا ۴۹ ساله حدود دو ساعت و ۱۶ دقیقه در روز از شبکه‌ها استفاده می‌کنند و برای گروه بالای ۵۰ سال این زمان به یک ساعت کاهش پیدا می‌کند.

تحصیلات هم بر الگوی استفاده تأثیر دارد. کسانی که تحصیلات دانشگاهی دارند روزانه دو ساعت و ۳۸ دقیقه در شبکه‌های اجتماعی وقت می‌گذرانند؛ در حالی که این عدد برای دیپلمه‌ها دو ساعت و ۱۷ دقیقه و برای افراد زیردیپلم یک ساعت و ۲۴ دقیقه است.

تفاوت شهری و روستایی نیز در این گزارش مشهود است. ساکنان مراکز استان‌ها روزانه دو ساعت و ۲۳ دقیقه از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و این عدد در شهرهای غیرمرکز استان تقریباً مشابه و برابر با دو ساعت و ۲۲ دقیقه است؛ اما در روستاها مدت زمان استفاده به یک ساعت و ۳۳ دقیقه کاهش می‌یابد.

کاربران اهداف مختلفی را برای حضور خود در شبکه‌های اجتماعی بیان کرده‌اند. بیش از ۴۷ درصد از افراد برای کسب اخبار و اطلاعات از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند.

تقریباً همین میزان هم از شبکه‌های اجتماعی برای سرگرمی، از جمله تماشای فیلم، گوش دادن به موسیقی یا دنبال کردن کلیپ‌های طنز استفاده می‌کنند. ارتباط با دوستان و خانواده یکی دیگر از دلایل مهم است و حدود یک‌سوم پاسخ‌گویان این عامل را ذکر کرده‌اند.

بخش دیگری از کاربران شبکه‌های اجتماعی را ابزاری برای آموزش و یادگیری مهارت‌های جدید می‌دانند و نزدیک به یک‌چهارم افراد چنین انگیزه‌ای دارند. حدود ۲۰ درصد هم گفته‌اند از شبکه‌های اجتماعی برای کار و کسب درآمد استفاده می‌کنند.

یکی از بخش‌های مهم این نظرسنجی، سنجش میزان آشنایی مردم با ابزارهای هوش مصنوعی مانند چت‌جی‌پی‌تی یا جمینای بود. نتایج نشان می‌دهد که ۳۵.۶ درصد افراد اصلاً با این ابزارها آشنا نیستند و ۳۲.۱ درصد تنها نام آن‌ها را شنیده‌اند.

در مقابل، ۲۷.۲ درصد گفته‌اند تا حدودی می‌توانند از این ابزارها استفاده کنند و ۵.۱ درصد هم به شکل تخصصی و حرفه‌ای کاربر هوش مصنوعی هستند. در مجموع می‌توان گفت ۳۲.۳ درصد از ایرانیان بالای ۱۵ سال کاربر این فناوری‌ها هستند.

مقایسه داده‌ها نشان می‌دهد مردان بیشتر از زنان با این ابزارها کار می‌کنند؛ به طوری که ۳۴.۸ درصد از مردان و ۲۹.۶ درصد از زنان کاربر هوش مصنوعی هستند. در بعد سنی، ۵۴.۲ درصد جوانان ۱۵ تا ۲۹ سال گفته‌اند از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند؛ در حالی که این رقم در گروه ۳۰ تا ۴۹ سال به ۳۱.۲ درصد و در گروه بالای ۵۰ سال به ۱۶.۱ درصد می‌رسد.

تحصیلات هم نقش تعیین‌کننده دارد. بیش از نیمی از افراد دارای مدرک دانشگاهی کاربر ابزارهای هوش مصنوعی هستند؛ در حالی که تنها ۲۶.۸ درصد از دیپلمه‌ها و ۱۱.۳ درصد از افراد زیردیپلم چنین تجربه‌ای دارند.

از نظر محل سکونت، ساکنان مراکز استان‌ها با ۴۳.۷ درصد بیشترین استفاده را دارند. این میزان در شهرهای غیرمرکز استان به ۳۱.۸ درصد و در روستاها به ۱۲.۴ درصد کاهش می‌یابد.

کسانی که از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، بیشتر آن را برای کسب اطلاعات عمومی به کار می‌گیرند؛ به طوری که بیش از نیمی از کاربران چنین پاسخی داده‌اند. نزدیک به ۲۸ درصد هم هدف خود را آموزش و مهارت‌آموزی عنوان کرده‌اند و حدود ۲۷ درصد دیگر برای پژوهش و کارهای علمی به سراغ این ابزارها می‌روند.

علاوه بر این، بخشی از کاربران گفته‌اند از هوش مصنوعی برای تولید محتوا و طراحی، برنامه‌نویسی، ترجمه، برنامه‌ریزی زندگی، مشاوره‌های حرفه‌ای یا حتی دریافت راهنمایی پزشکی و حقوقی استفاده می‌کنند.

بخش پایانی پرسش‌ها مربوط به میزان اعتماد کاربران به نتایج و پاسخ‌هایی است که از ابزارهای هوش مصنوعی دریافت می‌کنند. اکثریت کاربران، یعنی ۵۳.۶ درصد، اعتماد زیادی به پاسخ‌ها دارند. ۲۵.۳ درصد گفته‌اند اعتماد متوسطی دارند و تنها ۲۰.۷ درصد اعتماد کمی به نتایج این ابزارها نشان داده‌اند.

گزارش ایسپا تصویری روشن از نحوه مصرف رسانه‌های اجتماعی و میزان آشنایی با هوش مصنوعی در ایران ارائه می‌دهد. بر اساس این داده‌ها، تقریباً همه گروه‌های جامعه کاربر شبکه‌های اجتماعی هستند؛ اما شدت و مدت زمان استفاده با سن، تحصیلات و محل سکونت تفاوت پیدا می‌کند.

در سوی دیگر، ابزارهای هوش مصنوعی هنوز در مراحل ابتدایی نفوذ در جامعه قرار دارند، اما نسل جوان، تحصیل‌کرده و شهری با سرعت بیشتری به سمت این فناوری گرایش نشان داده است.