ناشناخته‌ترین بخش زمین؛ چرا دانشمندان هنوز عمق دقیق گودال ماریانا را نمی‌دانند؟
ناشناخته‌ترین بخش زمین؛ چرا دانشمندان هنوز عمق دقیق گودال
ماریانا را نمی‌دانند؟
در دنیایی که انسان توانسته به فضا سفر کند، یکی از ناشناخته‌ترین نقاط همچنان در زیر آب‌های زمین پنهان شده است. دانشمندان می‌دانند عمیق‌ترین نقطه اقیانوس کجاست، اما تعیین عمق دقیق آن به دلیل شرایط سخت محیطی و محدودیت‌های اندازه‌گیری آسان نیست.
عمیق‌ترین نقطه اقیانوس‌ها در ژرفای چلنجر در جنوبی‌ترین بخش گودال ماریانا در اقیانوس آرام قرار دارد. دانشمندان سال‌هاست تلاش می‌کنند عمق واقعی آن را اندازه‌گیری کنند، اما عدد نهایی هنوز با اختلاف‌هایی همراه است. بیشتر تخمین‌های امروزی عمق این منطقه را حدود ۱۰هزار و ۹۰۰ متر اعلام می‌کنند، اما اندازه‌گیری‌های مختلف چند متر تا ده‌ها متر با هم تفاوت دارند.
شاید اختلاف چند متر در عمقی نزدیک به ۱۱ کیلومتر چندان مهم به نظر نرسد، اما اندازه‌گیری دقیق کف اقیانوس یکی از دشوارترین مأموریت‌های علمی روی زمین است.
در نگاه اول، اندازه‌گیری عمق گودال اقیانوسی ساده به نظر می‌رسد؛ کافی است فاصله سطح آب تا کف دریا مشخص شود. اما در عمل، دانشمندان با محیطی بسیار سخت روبه‌رو هستند.
در عمق گودال چلنجر، فشار آب بیش از هزار برابر فشار سطح دریاست. هیچ نوری به این منطقه نمی‌رسد و دما بسیار پایین است. تجهیزات اندازه‌گیری باید بتوانند در چنین شرایطی کار کنند و اطلاعات دقیق به سطح ارسال کنند.
عمیق‌ترین نقطه اقیانوس، ژرفای چلنجر در گودال ماریانا، حدود ۱۱ کیلومتر زیر سطح آب قرار دارد
به نوشته آی‌اف‌ال‌ساینس، یکی از اصلی‌ترین روش‌ها برای اندازه‌گیری عمق اقیانوس، استفاده از امواج صوتی است. کشتی‌های تحقیقاتی امواج صوتی را به سمت کف اقیانوس می‌فرستند و با اندازه‌گیری زمان بازگشت این امواج، فاصله تا کف دریا را محاسبه می‌کنند.
اما سرعت حرکت صدا در آب ثابت نیست. دما، میزان شوری و فشار آب روی سرعت امواج صوتی تأثیر می‌گذارند. بنابراین کوچک‌ترین خطا در محاسبه شرایط آب می‌تواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
از طرف دیگر، کف اقیانوس یک سطح صاف و یکنواخت نیست. حتی عمیق‌ترین بخش گودال ماریانا نیز شامل پستی‌وبلندی‌های زمین‌شناسی است. بنابراین یافتن دقیق‌ترین نقطه‌ای که بتوان آن را «پایین‌ترین نقطه اقیانوس» نامید، کار ساده‌ای نیست.
در کنار روش‌های صوتی، دانشمندان از زیردریایی‌های سرنشین‌دار و ربات‌های خودکار برای رسیدن به ژرفای چلنجر استفاده کرده‌اند. این تجهیزات می‌توانند فشار، موقعیت و فاصله خود تا کف را به‌طور مستقیم اندازه‌گیری کنند.
-
چرا شناخت بشر از فضا بیشتر از اعماق اقیانوس‌های زمین است؟14 روز قبلمطالعه ‘7
-
دانشمندان هشدار می‌دهند: اقیانوس‌های جهان درحال تاریک‌تر شدن هستند14 خرداد 04مطالعه ‘3
-
چند درصد از اقیانوس‌ها را نقشه‌برداری کرده‌ایم؟13 آبان 02مطالعه ‘2
بااین‌حال، چنین روش‌هایی نیز محدودیت دارند. موقعیت دقیق زیردریایی، تغییرات فشار، دقت حسگرها و حتی مدل‌های مورد استفاده برای تعیین سطح متوسط دریا می‌توانند روی نتیجه نهایی اثر بگذارند. به همین دلیل، مأموریت‌های مختلف اعداد کمی متفاوتی ارائه کرده‌اند. برخی اندازه‌گیری‌ها عمقی کمتر و برخی عمقی بیشتر از ۱۰هزار و ۹۰۰ متر را نشان داده‌اند.
ممکن است چند متر اختلاف در چنین عمقی بی‌اهمیت به نظر برسد، اما برای دانشمندان اهمیت زیادی دارد. نقشه‌برداری دقیق از کف اقیانوس به شناخت بهتر ساختار پوسته زمین، فعالیت صفحات تکتونیکی، شکل‌گیری گودال‌های اقیانوسی و تغییرات زمین‌شناسی کمک می‌کند.
علاوه بر این، اطلاعات دقیق از کف اقیانوس برای ساخت نقشه‌های جهانی، مدیریت منابع دریایی و مطالعه زیست‌بوم‌های عمیق اهمیت دارد.
یکی از اصلی‌ترین روش‌ها برای اندازه‌گیری عمق اقیانوس، استفاده از امواج صوتی است
ژرفای چلنجر فقط یکی از نمونه‌های ناشناخته‌بودن دنیای زیر آب است. با اینکه اقیانوس‌ها بیش از ۷۰ درصد سطح زمین را پوشانده‌اند، بخش بزرگی از کف آن‌ها هنوز با جزئیات بالا بررسی نشده است.
هر مأموریت جدید به اعماق اقیانوس می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره زمین و موجوداتی که در شرایط شدید زندگی می‌کنند ارائه دهد. حتی در عصری که انسان توانسته به ماه سفر کند و مریخ را کاوش کند، عمیق‌ترین نقاط اقیانوس همچنان یکی از دشوارترین محیط‌ها برای مطالعه باقی مانده‌اند.
بنابراین پاسخ به این پرسش که «عمیق‌ترین نقطه اقیانوس دقیقاً چقدر عمیق است؟» هنوز عددی تقریبی دارد، نه اندازه‌گیری کاملاً قطعی. رسیدن به عدد دقیق‌تر نیازمند فناوری‌های پیشرفته‌تر و مأموریت‌های پیچیده‌تر در یکی از سخت‌ترین محیط‌های طبیعی زمین است.
