غزال زیاری– بهندرت پیش میآید که افراد از آن چیزی که دارند، راضی باشند؛ افرادی که موهایشان صاف است، همیشه آرزو میکردند که موهای فر داشته باشند و افرادی که موهای فر دارند، همیشه حسرت موهای صاف و ابریشمی را میخورند.
ولی شاید با خواندن این مقاله، بتوانید کمی ازنظر علمی متوجه فلسفه فر بودن موی بعضی از افراد شده و مطمئن شوید که مقصر لَخت یا فر بودن موهایتان، روتین شستشو و خشککردن آنها، یا حتی دما و رطوبت محیط اطرافتان نیست.
دلیل فر بودن موی افراد
روند فر بودن موی انسانها، در زیر سطح پوست و با صدها هزار فولیکول ریزی که پوست سر شما را پوشاندهاند، شروع میشود. در سال ۲۰۰۵، دانشمندان فولیکولهای پوست سر انسان را کالبدشکافی کرده و متوجه شدند که در افرادی که موی فر دارند، این تارها حتی قبل از آنکه از جمجمه بیرون زده و روی سر دیده شوند، شکل میگیرند. این بدین معناست که فر یا لَخت بودن مو در خود پیاز فولیکول مو برنامهریزیشده است.
سالهای بعد از آن، مطالعات متعددی روی فولیکولهای مو انجام شد و جزئیات دقیقتری به اطلاعات محققان درباره موی فر اضافه گردید. طبق اطلاعاتی که تا به امروز بهدستآمده، ماجرا از اینقرار است:
هر تار مو روی پوست سر شما درون یک فولیکول در زیر پوست شکل میگیرد و تدریجاً از یک منفذ خارج میشود. اگر این فولیکول عمودی باشد، مویی که از جمجمه بیرون میزند، لَخت خواهد بود. ولی اگر این فولیکول، مثل یک چوب گلف خمیده باشد، تارِ بخش تازه شکلگرفته مو در حین تشکیل، خمیده میشود. دقیقاً مثل یک قالب، ولی کمی پیچیدهتر.
شواهد اخیر حکایت از آن دارد که سلولهای یک طرفِ این قالب به روشهای متفاوتی نسبت به طرف مقابل تقسیمشده و بالغ میشوند. این یعنی ترکیب کراتین و سایر مواد در تمام اطراف تار مو یکسان نیست. همین موضوع، یک تار نامتقارن ایجاد میکند که بیشتر مستعد تاب خوردن و فر شدن در یک جهت است. اما فولیکولهای موهای لَخت ساختارهای متقارنتری دارند.
شکل فولیکول مو، مقصر ماجراست!
اگرچه هنوز رازهای زیادی درباره فر بودن موها وجود دارد، اما مروری بر متون علمی در سال ۲۰۱۹ نشان داد که با وجودی که ساختار یک تار موی منفرد میتواند در زبری و بافت نهایی آن نقش داشته باشد، اما در واقع این شکل فولیکول مو است که تعیین میکند تار مو به صورت پیچخورده، تابدار یا لَخت بیرون بیاید.
وقتی مو، از پوست سر خارج شده و از کف سر فاصله میگیرد و بلند میشود، شکلی که در هنگام تولد داشت را حفظ میکند. ساختار فولیکولهای مو ژنتیکی است و به همین خاطر هم هست که مدل موی هر فرد، معمولاً نوع موی مشابهی با اعضای خانوادهاش است.
فولیکولهای مو ساختارهای فوقالعاده پیچیدهایاند که میزبان سلولهای بنیادی، رگهای خونی و غدد هستند و همه با هم کار میکنند تا رشتههای فیبری موی ما را به هم متصل کنند. وقتی موها، رشد کرده و از پوست کف سر خارج میشوند، عملاً مثل طنابهای بیولوژیکی خواهند بود: سلولها دیگر تقسیم و بالغ نمیشوند و تقریباً آنچه باقی مانده یک فیبر کراتین مرده است. هرچند که زندگی آن در فولیکول، برای همیشه آیندهاش را شکل میدهد.
اگرچه انواع مو اغلب بر اساس نژاد دستهبندی میشوند، اما علم از این دستهبندی پشتیبانی نمیکند.
بررسی انجامشده در سال ۲۰۱۹ نشان میدهد که هر جمعیتی، صرفنظر از پیشینه نژادی، ممکن است یکی از طیفهای مختلف از اشکال مو را داشته باشد؛ هرچند که بعضی از الگوهای فر در بعضی از ژنتیکها رایجتر از بقیه هستند.
اصلاً چرا ما مو داریم؟
حالا این سؤال مطرح میشود که پس اصلاً چرا فولیکولهای موی متفاوتی تکامل یافته است؟ دانشمندان هنوز بهدرستی جواب این سؤال را نمیدانند؛ اما شواهد جدید حکایت از آن دارد که موهای سر برای کمک به خنک نگهداشتن ما، تکاملیافتهاند. در سال ۲۰۲۳ آزمایش جالبی انجام و نتایج آن منتشر شد. در این آزمایش یک محفظه با کنترل آبوهوا ایجاد شد و یک مانکن حرارتی با کلاهگیسی از موی انسان در آن قرار داده شد. نتیجه آزمایش این بود که این مانکن وقتی کلاهگیسی از موی انسان به سر داشت، بهاندازه زمانی که کچل بود، گرما جذب نمیکرد.
در ادامه چند نوع کلاهگیس مختلف ازجمله موی لَخت، موی فر شل و فر ریز روی سر مانکن قرار داده شد. همه کلاهگیسها سر را خنک کردند، اما موی فر در خنک نگه داشتن مانکن در برابر تشعشعات «خورشیدی» بهترین عملکرد را داشت.
این ایده جالبی است؛ هر چند که هنوز هم رمزگشایی مزایای تکاملی ویژگیهای خاصی مثل مو هنوز بهطور کامل انجامنشده. کشف این موضوع و بررسی دقیق دادهها از چالشهایی است که دانشمندان همچنان با آنها دستوپنجه نرم میکنند.
منبع: sciencealert
