موسیقی حین رانندگی روی مغز شما اثر می‌گذارد؛ اما نه همیشه آن‌طور که انتظار دارید

برای بسیاری از افراد، رانندگی بدون موسیقی مثل راه‌رفتن با پای برهنه روی آسفالت، دور از تصور است. سوار ماشین می‌شویم، کمربند را می‌بندیم و قبل از اینکه ترمز دستی را بخوابانیم، موسیقی را پخش می‌کنیم.

بسیاری تصور می‌کنند که آهنگ‌ها به آن‌ها انرژی می‌دهند، آرامشان می‌کنند و حتی در ترافیک‌های کلافه‌کننده، تمرکزشان را بالا می‌برند. اما آیا واقعاً همین‌طور است؟ علم پاسخ متفاوتی دارد. دهه‌ها پژوهش علمی نشان می‌دهد که رابطه‌ی مغز، موسیقی و فرمان خودرو بسیار پیچیده‌تر از حس خوب ساده است. موسیقی می‌تواند هم‌زمان که شما را بیدار نگه می‌دارد، واکنش‌هایتان را کند کند.

وقتی دانشمندان رانندگان را در شبیه‌سازهای دقیق آزمایشگاهی قرار دادند و تنها متغیر «موسیقی» را تغییر دادند، نتایج نگران‌کننده‌ای به دست آوردند. رانندگانی که به موسیقی گوش می‌دادند، نسبت به کسانی که در سکوت می‌راندند، تعداد تصادفات شبیه‌سازی‌شده بیشتری داشتند.

به‌گفته‌ی میلاد حقانی، استاد گروه ریسک و تاب‌آوری شهری در دانشگاه ملبورن، موضوع فقط تصادف نیست؛ پخش آهنگ باعث می‌شود کنترل سرعت ضعیف‌تر شود و فاصله‌ی طولی با خودروی جلویی مدام نوسان داشته باشد. مغز شما درگیر پردازش ریتم و ملودی می‌شود و بخشی از ظرفیت پردازشی که باید صرف جاده شود، به موسیقی اختصاص می‌یابد. این یعنی «بار ذهنی» شما افزایش می‌یابد. ضربان قلبتان نامنظم‌تر می‌شود و اگرچه احساس می‌کنید هشیارتر هستید، در واقع مغزتان زیر فشار بیشتر است.

یکی از باورهای رایج این است که موسیقی مانع خواب‌آلودگی در جاده‌های طولانی می‌شود. این باور تا حدی درست است، اما تاریخ انقضا دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد موسیقی تنها برای حدود ۱۵ تا ۲۵ دقیقه می‌تواند راننده خسته را هشیار نگه دارد. پس از گذشت این زمان، اثر جادویی موسیقی محو می‌شود و شما می‌مانید و یک مغز خسته که حالا باید صدای اضافی را هم تحمل کند. در واقع، موسیقی در مسافت‌های طولانی نه درمان قطعی برای خواب‌آلودگی، بلکه مسکن موقت است.

شاید فکر کنید فقط صدای خیلی بلند خطرناک است. مطالعات نشان می‌دهند که صدای متوسط و بلند باعث می‌شود ناخودآگاه پدال گاز را بیشتر فشار دهید. در مقابل، صدای آهسته معمولاً به رانندگی آرام‌تر منجر می‌شود. اما نکته ترسناک‌تر درباره «تمپو» یا سرعت آهنگ است. آهنگ‌های بسیار سریع با ریتم تهاجمی و تند، رانندگان را به سمت رفتارهای پرخطر هل می‌دهند. این نوع موسیقی باعث افزایش خطا و کاهش توجه به علائم جاده می‌شود.

اما نکته کلیدی اینجاست: آهنگی که خودتان انتخاب می‌کنید، کمتر از آهنگی که به شما تحمیل می‌شود (مثل رادیو یا پلی‌لیست مسافر) حواستان را پرت می‌کند. وقتی آهنگ را دوست ندارید، مغزتان انرژی بیشتری برای نادیده‌گرفتن آن صرف می‌کند و این به‌معنای خطر بیشتر است.

اگر گواهینامه‌تان هنوز بوی تازگی می‌دهد، این بخش مخصوص شماست. تجربه‌ی رانندگی مانند یک سپر دفاعی، رانندگان قدیمی را در برابر حواس‌پرتی موسیقی محافظت می‌کند. اما رانندگان جوان و کم‌تجربه کاملاً بی‌دفاع هستند. پژوهش‌ها روی رانندگان ۲۰ تا ۲۸ ساله نشان داده است که افراد کم‌تجربه در رانندگی با شنیدن موسیقی‌های شاد و تند، به شدت دچار اختلال می‌شوند و این موقعیت‌ها را تجربه می‌کنند:

• بیشتر سرعت می‌گیرند.
• خطرات جاده را دیرتر تشخیص می‌دهند.
• واکنش‌های کندتری دارند.

برای راننده‌ی تازه‌کار، پردازش موسیقی هم‌زمان با دنده عوض‌کردن، پاییدن آینه‌ها و کنترل فرمان، می‌تواند به سادگی به «اضافه‌بار شناختی» منجر شود. جالب اینجاست که موسیقی آرام، اثر منفی روی تازه‌کارها ندارد و حتی گاهی عملکردشان را بهتر می‌کند.

بنابراین، اگر راننده ماهری هستید، احتمالاً آهنگ‌های آشنا با صدای متوسط مشکلی برایتان ایجاد نمی‌کند. اما اگر تازه‌کارید یا در شرایط سخت (مثل باران شدید یا ترافیک سنگین) رانندگی می‌کنید، لطفاً حجم صدا را کم یا حتی موسیقی را خاموش کنید.