موسیقی بدون افت کیفیت Lossless چیست و چگونه آن را تجربه کنیم؟

بسیاری از ما ساعت‌های زیادی از روز را به شنیدن موسیقی می‌گذرانیم، اما آنچه از هدفون ما پخش می‌شود، معمولاً نسخه‌ای فشرده و «مچاله» از اجرای اصلی است. این فرآیند برای جابه‌جایی سریع‌تر داده‌ها در اینترنت، لایه‌های ظریف و اتمسفر حاکم بر موسیقی را حذف می‌کند و تنها کلیاتی از اثر هنری را باقی می‌گذارد.

در این مقاله، ابتدا مفهوم موسیقی لاس‌لس را کالبدشکافی می‌کنیم و سپس با معرفی اجزای «زنجیره‌ی صوتی»، راهکارهای عملی برای کنار زدن محدودیت‌های دیجیتال و رسیدن به کیفیت واقعی صدا را ارائه می‌دهیم.

وقتی موسیقی در استودیو ضبط می‌شود، فایل‌های خام حجمی بسیار زیاد دارند و نگهداری یا انتقال آن‌ها از طریق اینترنت دشوار است. به همین دلیل، قبل از انتشار، این فایل‌ها فشرده می‌شوند. فشرده‌سازی به دو روش انجام می‌شود:

• فشرده‌سازی Lossy (با افت): در این روش برای کاهش چشم‌گیر حجم، بخشی از اطلاعات صوتی برای همیشه حذف می‌شود. هرچند گوشِ غیرحرفه‌ای ممکن است متوجه نشود، اما جزئیات اصلی دیگر قابل بازگشت نیستند.
• فشرده‌سازی Lossless (بدون افت): با استفاده از الگوریتم‌های هوشمند، حجم فایل کاهش می‌یابد اما هیچ داده‌ای قربانی نمی‌شود. این فایل‌ها با اینکه از نسخه اصلی کوچک‌ترند، اما همچنان حدود چهار برابر حجیم‌تر از فایل‌های Lossy هستند.

برای درک بهتر، فرآیند فشرده‌سازی موسیقی در فرمت‌های رایج (مثل MP3) را مانند خواندن خلاصه‌ی یک رمان چندصد صفحه‌ای تصور کنید؛ شما کلیات داستان را می‌فهمید، اما لحن نویسنده، توصیفات ظریف و احساس حاکم بر صحنه‌ها را از دست می‌دهید.

Bowers & Wilkins

در نقطه‌ی مقابل، هنگام گوش دادن به موسیقی با کیفیت لاس‌لس، ظرافت‌هایی را می‌شنوید که پیش از آن در شلوغی فشرده‌سازی گم شده بودند:

• صدای لغزیدن انگشت نوازنده روی سیم‌های گیتار یا برخورد مضراب به ساز
• بازدم ظریف خواننده بین جملات آهنگ و طنین صدای او در فضای استودیو
• تفکیک دقیق سازها به گونه‌ای که مکان هر کدام را در صحنه‌ی صوتی تشخیص می‌دهید
• کاهش خستگی گوش در اثر شنیدن طولانی‌مدت، زیرا مغز دیگر مجبور به بازسازی جاهای خالی صدا نیست

برای اینکه موسیقی با کیفیت لاسلس از منبع به گوش شما برسد، باید از مسیری عبور کند که ما آن را «زنجیره‌ی صوتی» می‌نامیم. تصور کنید که شفاف‌ترین آب جهان را در اختیار دارید؛ اگر این آب از یک لوله‌ی زنگ‌زده عبور کند، در نهایت آلوده به دست شما می‌رسد. در دنیای صدا نیز اگر فایل شما عالی باشد اما هدفون یا کابل شما محدودیت داشته باشد، کیفیت نهایی به سطح یک موسیقی معمولی تنزل می‌یابد.

یک زنجیره‌ی صوتی کامل شامل چهار حلقه‌ی اصلی است که باید با هم هماهنگ باشند:

• منبع موسیقی (فایل، سرویس استریم یا دیسک فیزیکی)
• پردازنده‌ی صدا (تراشه‌ی DAC برای تبدیل کدها به امواج صوتی)
• مسیر انتقال (کابل سیمی یا پروتکل‌های بی‌سیم بدون افت)
• خروجی نهایی (هدفون یا اسپیکر مناسب)

در ادامه، هر یک از این حلقه‌ها را بررسی می‌کنیم تا بدانید چطور باید آن‌ها را در کنار هم بچینید.

اولین حلقه‌ی زنجیره، خودِ فایل موسیقی است. منابع متعددی برای دسترسی به محتوای Lossless وجود دارند که عبارت‌اند از:

Headphonesty

• سرویس‌های استریم: اپل موزیک و Tidal کامل‌ترین آرشیو لاس‌لس را دارند. اسپاتیفای نیز قابلیت Lossless را برای کاربران پریمیوم اضافه کرده است، اما در زمینه‌ی آرشیو رزولوشن بالا از رقبای خود عقب‌تر است. آمازون موزیک و Qobuz نیز از گزینه‌های خوب هستند.
• دیسک‌های فیزیکی: سی‌دی‌های معمولی (CD)، دیسک‌های SACD و DVD-Audio همچنان از معتبرترین منابع صدای بدون افت محسوب می‌شوند. علاوه بر این، دیسک‌های Blu-ray و UHD Blu-ray که صدا را با فرمت Dolby TrueHD یا DTS-HD Master Audio ضبط کرده‌اند، منابع عالی Lossless به شمار می‌آیند (معمولاً در فیلم‌های کنسرت یا آلبوم‌های ویژه).
• فایل‌های دیجیتال: اگر موسیقی را از دیسک استخراج (Rip) کرده یا دانلود کرده‌اید، به دنبال پسوندهایی مانند .flac، .alac، .wav یا .aiff باشید.

در دنیای صدای حرفه‌ای، «پهنای باند» حکم عرضِ جاده را دارد. فایل‌های Lossless به دلیل حجم بالای اطلاعات (حدود ۱۴۱۱ کیلوبیت در ثانیه)، جاده‌ای عریض می‌طلبند؛ اما فناوری بلوتوث فعلی شبیه به یک مسیر باریک است که نمی‌تواند این حجم از داده را به صورت کامل عبور دهد.

۱. بلوتوث و محدودیت‌های همیشگی

وقتی موسیقی لاس‌لس را با هدفون بلوتوثی گوش می‌دهید، گوشی شما مجبور است صدا را دوباره فشرده کند تا از این مسیر باریک عبور کند.

۲. فریبِ AirPlay 2 و راه‌حل وای‌فای

برخلاف تصور عمومی، پروتکل AirPlay 2-ی اپل هنگام ارسال صدا به بسیاری از اسپیکرها، موسیقی را به کیفیت ۲۵۶ کیلوبیت (AAC) تبدیل می‌کند که یعنی عملاً از حالت لاس‌لس خارج می‌شود. برای شنیدن صدای بدون افت به صورت بی‌سیم، بهترین راه استفاده از وای‌فای (Wi-Fi) و قابلیت‌هایی مثل Tidal Connect یا Qobuz Connect است.

در این حالت، اسپیکر شما به جای دریافت صدا از گوشی، مستقیماً فایل را از اینترنت دانلود و پخش می‌کند؛ با این کار محدودیت پهنای باند بلوتوث حذف شده و فایل Lossless بدون هیچ دستکاری به سیستم صوتی می‌رسد.

۳. کابل؛ انتخاب اول و آخر حرفه‌ای‌ها

با وجود تمام پیشرفت‌ها، «کابل» هنوز مطمئن‌ترین مسیر برای انتقال صداست. کابل‌های مسی سیگنال‌های الکتریکی را بدون نیاز به هیچ‌گونه فشرده‌سازی یا پردازش مجدد، مستقیماً به هدفون می‌رسانند.

موسیقی در گوشی شما به صورت کدهای دیجیتال (صفر و یک) ذخیره شده است، اما برای شنیده شدن باید به امواج آنالوگ تبدیل شود. قطعه‌ای که این وظیفه را بر عهده دارد، DAC (Digital-to-Analog Converter) نام دارد.

عکاس: Simon Cohen / Digital Trends

در اکثر گوشی‌های مدرن، این مبدل روی بورد اصلی و در کنار قطعات پرنویزی مثل مودم قرار می‌گیرد و همین موضوع می‌تواند به تداخل الکتریکی و نویز پس‌زمینه منجر شود.

آخرین حلقه‌ی زنجیره‌ی صوتی، هدفون است؛ ابزاری که وظیفه دارد داده‌های دیجیتال را به لرزش‌های فیزیکیِ دقیق تبدیل کرده و به گوش شما برساند. هدفون‌های معمولی اغلب در بازتولید فرکانس‌های بسیار بالا ناتوان هستند و صدا را به شکلی «رنگ‌آمیزی‌شده» یا غیرواقعی پخش می‌کنند که باعث می‌شود جزئیات فایل‌های باکیفیت از دست برود.

برای شنیدن واقعیِ جزئیات، شما به هدفون‌های های-فای (Hi-Fi) یا مانیتورینگ نیاز دارید. برخلاف هدفون‌های معمولی که با اغراق در صدای بیس، کیفیت واقعی را پنهان می‌کنند، هدفون‌های حرفه‌ای تلاش می‌کنند صدا را با بیشترین شباهت به نسخه‌ی اصلی (تخت و بدون تغییر) بازتولید کنند.

Lossless را نه یک شعبده‌باز، بلکه باید آینه‌ای بی‌رحم دانست. چنانچه قطعه‌ای از ابتدا با کیفیتِ پایین ضبط یا میکس شده باشد، این فرمت معجزه‌ نمی‌کند و تنها ضعف‌ها و شلختگی‌های صدا را عریان‌تر جلوه می‌دهد.

با‌این‌حال، جادوی واقعی در همین شفافیت ریشه دارد؛ جایی که با چیدمان درستِ زنجیره‌ی صوتی (از فایل و DAC تا هدفون)، لایه‌های پنهان موسیقی برایتان آشکار می‌شود. در این نقطه، نبوغ مهندس صدا و توان واقعی تجهیزاتتان را با تمام وجود لمس خواهید کرد.