مدیر ناسا نگران است که چین درصورت دستیابی به منابع ماه، مناطق ممنوعه ایجاد کند

ماه گذشته، چین پرتاب فضاپیمای رباتیک بلندپروازانه‌ی خود به قطب جنوب ماه، یعنی «چانگ‌ای ۷»، را تا اوایل سال آینده به تعویق انداخت. این کشور توضیح دقیقی درباره علت تأخیر ارائه نکرد، اما این تصمیم با استقبال جرد آیزاکمن، مدیر ناسا روبه‌رو شد.

آیزاکمن شامگاه چهارشنبه در کنفرانس «آف ورلد» که با هدف بحث و گفت‌وگو در زمینه‌ی اقتصاد و فعالیت‌های فضایی در هیوستون برگزار شد، گفت: «چینی‌ها دقیقاً همان منطقه‌ای را در قطب جنوب ماه هدف گرفته‌اند که ما هدف گرفته‌ایم. شاید چند هفته پیش با تأخیر مأموریت چانگ‌ای ۷ از یک دردسر بزرگ نجات پیدا کردیم؛ زیرا قرار بود این فضاپیما به دهانه شَکلتون برود.»

بخش بزرگی از سطح ماه نسبتاً خالی و بی‌حاصل است، اما قطب جنوب ماه، به‌ویژه دهانه شکلتون، یکی از ارزشمندترین مناطق سطح این قمر به‌شمار می‌رود. دلیلش این است که لبه‌های مرتفع دهانه، مناطقی را ایجاد می‌کنند که برای همیشه در سایه قرار دارند و به «تله‌های سرد» معروف‌اند. دانشمندان باور دارند که آب به شکل یخ و دیگر مواد ارزشمند ممکن است درطول میلیاردها سال در این مناطق انباشته شده باشند.

در تمام برنامه‌های ناسا و چین برای احداث سکونتگاه‌های بلندمدت روی ماه، بخش نسبتاً کوچکی از منطقه قطب جنوب اهمیت ویژه‌ای دارد. هر دو کشور باور دارند که می‌توانند در این منطقه حضوری پایدار ایجاد کنند و از این طریق، فناوری‌ها و روش‌های لازم برای گسترش فعالیت‌های انسانی به نقاط دورتر منظومه شمسی را توسعه دهند.

آیزاکمن و دیگر مقام‌های آمریکایی به‌تازگی نگرانی‌هایی را مطرح کرده‌اند مبنی بر اینکه چین ممکن است مناطقی را در ماه به‌عنوان محدوده‌های ممنوعه تعیین و دسترسی کاوشگرهای رباتیک و سپس مأموریت‌های سرنشین‌دار به آن‌ها را محدود کند. کاوشگر چانگ‌ای ۷ توانایی جابه‌جایی چشمگیری در سطح ماه خواهد داشت.

مدیر ناسا افزود: «آن‌ها می‌خواهند با یخ‌آب تعامل داشته باشند و در مهارت‌هایی که برای رسیدن به مقصد بعدی‌شان نیاز دارند، واقعاً ماهر شوند تا درنهایت به لحظه‌ای شبیه آنچه نیل آرمسترانگ تجربه کرد برسند. با این تفاوت که آن لحظه نه روی ماه، بلکه روی مریخ خواهد بود.»

تاکنون هیچ کشوری نتوانسته است یک فضاپیما را به‌صورت کنترل‌شده روی نواحی بسیار نزدیک به قطب‌های ماه فرود بیاورد؛ مناطقی که رسیدن به آن‌ها دشوارتر از نواحی نزدیک استوای ماه است. تأخیر چانگ‌ای ۷ این احتمال را ایجاد کرده که ناسا بتواند نخستین کشوری باشد که به این ناحیه می‌رسد؛ آن هم با نخستین پرتاب ماه‌نشین «بلو مون مارک ۱» از شرکت بلو ارجین. این فضاپیمای بزرگ که قرار است دو کاوشگر ناسا را به قطب جنوب ماه منتقل کند، ممکن است در اوایل بهار ۲۰۲۷ پرتاب شود.

اظهارات آیزاکمن در بحبوحه بحث‌هایی درباره اهمیت بازگشت انسان به ماه پیش از چین مطرح شده است. چین هدف‌گذاری کرده است که نخستین فضانوردان خود را حداکثر تا سال ۲۰۳۰ روی ماه فرود آورد و در حال پیشرفت چشمگیر در ساخت فضاپیمای سرنشین‌دار، موشک و ماه‌نشین موردنیاز برای این مأموریت است.

آیا واقعاً مهم است که چین پیش از بازگشت ناسا به ماه برسد؟ بالاخره چین صرفاً قرار است کاری را تکرار کند که آمریکا در سال ۱۹۶۹ با مأموریت‌های آپولو انجام داد. از دیدگاه آیزاکمن، پاسخ مثبت است.

آیزاکمن درباره احتمال فرود بعدی چین روی ماه گفت: «این اتفاق تمام کشورهای دیگر دنیا را با این پرسش مواجه خواهد کرد: به تضمین امنیتی چه کسی باید اعتماد کنیم؟ آیا باید به آمریکا و ناتو اعتماد کنیم؟ اگر چین به ابرقدرت نوظهور فناورانه در این عرصه تبدیل شده باشد، آیا باید به این کشور اعتماد کنیم؟ فناوری چه کسی را باید بخریم؟ تجهیزات نظامی چه کسی را باید بخریم؟ از استانداردهای چه کسی باید پیروی کنیم؟ در زمینه هوش مصنوعی به حرف چه کسی گوش بدهیم؟ در این زمینه به آمریکا گوش بدهیم یا چین؟ تمام این مسائل روی میز هستند.»

آیزاکمن گفت این وضعیت از ابتدا نباید به یک رقابت تبدیل می‌شد و به شکست‌های سیاست فضایی آمریکا از دوران دولت رونالد ریگان اشاره کرد. او برآورد می‌کند که ناسا در دولت‌های مختلف، چه دموکرات و چه جمهوری‌خواه، بالغ بر ۱۰۰ میلیارد دلار هزینه کرده است، بدون آنکه به نتیجه‌ی خاصی برسد.

در همین مدت، چین نخستین پرواز فضایی سرنشین‌دار خود را در سال ۲۰۰۳ انجام داد و از آن زمان توانمندی‌های فضایی خود را به‌طور چشمگیری گسترش داده است؛ تا جایی که اکنون در عرصه فضا به رقیبی برای آمریکا تبدیل شده است.

آیزاکمن گفت: «اگر در این رقابت، مشخص شود چه کسی نخستین نفر از نردبان پایین می‌آید، تأثیر آن در سرتاسر جهان احساس خواهد شد.»