ماه در گذشته دور احتمالاً جهنمی آتشفشانی شبیه به آیو، قمر مشتری بود

ماه برای چند میلیون سال سرزمینی بایر و آتشفشانی، پوشیده از فوران‌هایی مداوم بوده است که از کوه‌ها و حتی از دل سطح آن بیرون می‌زدند. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که مدار ماه ممکن است قمر ما را به مدت چند ده میلیون سال به یک هیولای مذاب تبدیل کرده باشد. این وضعیت را به نوعی می‌توان با «آیو»، قمر مشتری که آتشفشانی‌ترین جسم منظومه شمسی است، مقایسه کرد.

در آغاز تاریخ منظومه شمسی، یک پیش‌سیاره بزرگ با زمین جوان برخورد کرد. مواد حاصل از این برخورد با هم ترکیب و به دو جسم جداگانه تبدیل شدند که در نهایت زمین و ماه را شکل دادند. این دو در ابتدا در مداری بسیار نزدیک به هم به دور یکدیگر می‌چرخیدند، اما با گذر زمان، ماه به‌تدریج از زمین دور شد و در همین حین به حالت جامد درآمد.

با گذشت زمان، گرانش خورشید تأثیر بیشتری روی ماه گذاشت. اگرچه ماه از خورشید دورتر بود، اما زمین و خورشید هردو به یک اندازه روی ماه کشش داشتند. این آشفتگی گرانشی باعث می‌شود درون ماه به هم بریزد و سنگ‌ها ذوب شوند و لایه‌ای از ماگما ایجاد کنند که به سطح راه می‌یابد.

«فرانسیس نیمو»، دانشمند سیاره‌ای دانشگاه کالیفرنیا، به اسپیس‌دات‌کام گفت: «ماه در نوعی سردرگمی قرار دارد. نمی‌داند باید چه مداری را انتخاب کند و بنابراین ممکن است به مداری عجیب و غریب برسد.» نیمو نتایج مطالعه‌اش را در ماه مارس، در پنجاه‌وششمین کنفرانس سالانه «علوم قمری و سیاره‌ای» ارائه کرد.

پژوهش جدید نشان می‌دهد که سطح ماه ممکن است حدود ۴٫۳۵ میلیارد سال پیش با جریان‌های گدازه‌ای بازسازی شده باشد. این جریان‌های گدازه‌ای احتمالاً گودال‌های برخوردی پیشین را پر کردند و موجب شده‌اند که سنگ‌های ماه و زیرکن‌های قمری از نظر سنی جوان‌تر به‌نظر برسند.

تعیین زمان دقیق شکل‌گیری ماه چالش‌های خاص خود را دارد. روش‌های گوناگونی برای این کار وجود دارد: از مطالعه نمونه‌های سنگی بازگردانده‌شده به زمین گرفته تا بررسی زیرکن‌های موجود در آن سنگ‌ها و تلاش برای بازسازی حرکات سیارات و قمرهایشان در میلیاردها سال پیش. اما تمام این روش‌ها می‌توانند پاسخ‌هایی متناقض ارائه دهند.

بررسی سن سنگ‌های ماه یکی از نخستین روش‌هایی بود که دانشمندان برای تعیین سن ماه به کار گرفتند. نمونه‌هایی که از برنامه فضایی «آپولو» ناسا به زمین بازگردانده شدند، مورد مطالعه و اندازه‌گیری قرار گرفتند. امروزه نیز نمونه‌های جدیدی از طریق برنامه فضایی «چانگ‌ای» چین در حال گردآوری است که مواد تازه‌ای را برای مطالعه و آزمون در اختیار دانشمندان می‌گذارد.