ماده‌ای غیرمنتظره نقاشی‌های سنگی دوهزار ساله در چین را سالم نگه داشته است

هزاران نقاشی قرمز که بیش از دو هزار سال پیش روی صخره‌های آهکی جنوب چین کشیده شدند، هنوز در برابر باران‌های موسمی، گرما و رطوبت دوام آورده‌اند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد راز ماندگاری این آثار ممکن است در ماده‌ای غیرمنتظره نهفته باشد: خون انسان.

پژوهشگران دانشگاه شاندونگ با بررسی ترکیب رنگ نقاشی‌های صخره‌ای هواشان، نشانه‌هایی از پروتئین‌های انسانی پیدا کرده‌اند. به‌گفته‌ی آن‌ها، خون احتمالاً به‌عنوان بخشی از ماده‌ی چسباننده به رنگدانه افزوده شده و به اتصال بهتر آن به سطح سنگ کمک کرده است.

مجموعه‌ی چشم‌انداز فرهنگی نقاشی‌های صخره‌ای هواشان زووجیانگ در جنوب چین و نزدیکی مرز ویتنام قرار دارد و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. هزاران تصویر از انسان‌ها، حیوانات و اشیای مختلف با رنگ قرمز بر دیواره‌های بلند آهکی مشرف به رودخانه نقش بسته‌اند.

به نوشته نیواطلس، باستان‌شناسان این نقاشی‌ها را عموماً به مردمان باستانی لاک ویت نسبت می‌دهند که زمانی در بخش‌هایی از جنوب چین و شمال ویتنام زندگی می‌کردند. تاریخ‌گذاری‌های انجام‌شده نشان می‌دهد برخی آثار احتمالاً حدود ۲۴۰۰ سال قدمت دارند.

برای یافتن پاسخ، پژوهشگران قطعات سنگی جداشده از سه محل را بررسی کردند. آن‌ها با استفاده از چند روش طیف‌سنجی، ترکیبات شیمیایی نمونه‌ها را شناسایی کردند و سپس با تحلیل پروتئین‌ها به دنبال رد مواد آلی موجود در رنگ رفتند. بررسی‌ها نشان داد رنگ قرمز از خاک رس غنی از هماتیت، یکی از کانی‌های اکسید آهن، تهیه شده است. اما بخش جالب‌تر ماجرا ماده‌ای بود که احتمالاً نقش چسب را بازی می‌کرد.

پژوهشگران ترکیبی حاوی هیدروکسید کلسیم و خون را شناسایی کردند. پروتئین‌های خون می‌توانسته‌اند ذرات رنگدانه را به یکدیگر و به سطح سنگ متصل کنند و در کنار ترکیبات آهکی، ماده‌ای مقاوم‌تر در برابر شرایط محیطی بسازند.

استفاده از خون برای تهیه رنگ ممکن است عجیب به نظر برسد، اما انسان‌ها در دوره‌های مختلف از مواد پروتئینی به‌عنوان چسب رنگ استفاده کرده‌اند. کازئین موجود در شیر و آلبومین تخم‌مرغ از نمونه‌های شناخته‌شده هستند.

حتی شناسایی خون در هنر صخره‌ای نیز سابقه دارد. در برخی نقاشی‌های بسیار قدیمی استرالیا که قدمتشان به ده‌ها هزار سال می‌رسد، پیش‌تر بقایای خون انسان شناسایی شده بود.

نتایج مطالعه‌ی تازه همچنین نشان می‌دهد خون موجود در ترکیب مورد استفاده برای سنگ‌نگاره‌های هواشان زووجیانگهو احتمالاً فقط منشأ انسانی نداشته و با خون دست‌کم دو گونه جانور گیاه‌خوار مخلوط شده است. بنابراین، یافته‌ها به‌خودی‌خود نشانه‌ای از قربانی‌کردن انسان برای تهیه رنگ نیستند.

پژوهشگران احتمال داده‌اند که مقدار اندک خون انسانی موردنیاز ممکن است از موقعیت‌هایی مانند زایمان به دست آمده باشد. بااین‌حال، این بخش هنوز فرضیه است و شواهد مستقیمی درباره نحوه جمع‌آوری خون یا معنای آیینی آن وجود ندارد.

حتی اگر ترکیب رنگ مشخص شده باشد، پرسش‌های مهم دیگری درباره نقاشی‌های هواشان باقی می‌ماند. برخی تصاویر در ارتفاع‌هایی قرار گرفته‌اند که رسیدن به آن‌ها حتی امروز نیز آسان نیست. مشخص نیست هنرمندان با چه روشی به این نقاط دسترسی پیدا کرده‌اند و چرا برای ترسیم تصاویر، چنین مکان‌های دشواری را انتخاب کرده‌اند.

کشف رد خون در رنگ، دست‌کم می‌تواند بخشی از معمای فنی نقاشی‌های هواشان را توضیح دهد: اینکه چگونه تصاویری که دو هزاره در فضای باز مانده‌اند، هنوز قابل مشاهده‌اند.

پژوهش در ژورنال Journal of Archaeological Science منتشر شده است.