امیرمسعود عابدین: سرعت همواره یکی از هیجانانگیزترین و فریبندهترین بخشهای هوانوردی نظامی بوده است؛ قلمرویی که در آن مهندسان طراح، مرزهای توانایی بشر را تا لبهی قوانین فیزیک به جلو راندهاند. نکته جالب اینجاست که اسطورههای بیرقیب سرعت در آسمان، جنگندههای مدرن امروزی نیستند، بلکه پرندههایی برخاسته از دوران جنگ سرد هستند؛ روزگاری که سرعت مطلق و بیرحمانه بر هر پارامتر دیگری مقدم بود.
براساس گزارش jalopnik، در آن دوران، پرندههای خارقالعادهای متولد شدند که دستیابی به سرعتهای فراتر از ۳ ماخ (سه برابر سرعت صوت) برایشان یک ماموریت عادی بود. این گزارش، داستان پنج فروند از سریعترین هواپیماهای نظامی تاریخ است؛ ماشینهای پرندهای که فراتر از اعداد و ارقام، نمادی از بلندپروازی بیحدومرز تکنولوژی در قرن بیستم بودند.
موشکی در کالبد هواپیما؛ افسانه ناتمام X-۱۵
در صدر جدول سریعترینها، نامی عجیب خودنمایی میکند. «نورث امریکن X-۱۵» یک جنگنده عملیاتی نبود، بلکه پرندهای آزمایشی و تحقیقاتی بود که در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ میلادی، مرزهای هوانوردی را جابجا کرد. این هواپیما هنوز هم با ثبت سرعت سرسامآور ۶٫۷۲ ماخ (حدود ۷۲۷۴ کیلومتر بر ساعت)، بیرقیبترین پرنده نظامی جهان است.
نیروی محرکه این غول سرکش را یک موتور راکت به نام XLR-۹۹ تامین میکرد که ۵۰ هزار پوند رانش تولید میکرد؛ قویترین موتوری که تا آن زمان روی یک هواپیمای سرنشیندار نصب شده بود. X-۱۵ به ارتفاعاتی دست یافت که هیچ پرنده دیگری لمس نکرده بود؛ پرواز در ارتفاع ۱۰۸ کیلومتری از سطح زمین (خارج از مرزهای جو زمین) جایی که خلبانان به دلیل افت شدید فشار ناچار به پوشیدن لباس فضانوردی کامل بودند. جالب است بدانید از ۱۲ خلبانی که با این هواپیما پرواز کردند، ۸ نفر موفق به دریافت نشان فضانوردی شدند که یکی از معروفترین آنها «نیل آرمسترانگ»، نخستین انسانی بود که بر ماه قدم گذاشت. گرچه آخرین پرواز این موشک بالدار در سال ۱۹۶۸ انجام شد، اما رکورد سرعت مافوق صوت آن همچنان دستنیافتنی باقی مانده است.
شبح سیاه آسمان؛ هنرنمایی مهندسی در SR-۷۱ بلکبِرد
بدون شک یکی از نمادینترین هواپیماهای تاریخ، «بلکبِرد» یا همان شبح سیاه است. پرندهای افسانهای که سرعت ۳٫۳ ماخ (حدود ۴۰۰۰ کیلومتر بر ساعت) آن به حدی بالا بود که میتوانست از چرخش زمین پیشی بگیرد! برخلاف X-۱۵، بلکبرد نیروی خود را از موتورهای جت توربوشارژ (دو موتور پرت اند ویتنی J۵۸) میگرفت و به همین دلیل، همچنان رکورد سریعترین هواپیمای جت سرنشیندار جهان را در اختیار دارد.
در آخرین پرواز تاریخی این پرنده در مارس ۱۹۹۰، بلکبرد مسیر لسآنجلس تا واشنگتن دیسی را تنها در ۱ ساعت و ۴ دقیقه و ۲۰ ثانیه طی کرد تا پس از ۲۴ سال خدمت درخشان، برای همیشه بازنشسته شده و به موزه اسمیتسونین منتقل شود. جذابیت این پرنده در زمان خود به قدری بالا بود که قیمت تمامشده و تکنولوژی ساخت آن با غولهای اقتصادی آن دوران مقایسه میشد.
پاسخ دندانشکن شوروی؛ میگ ۲۵ فاکسبت
در اواخر دهه ۱۹۵۰، نفوذ هواپیماهای جاسوسی و بمبافکنهای بلندپرواز آمریکایی به حریم هوایی شوروی، کابوسی بزرگ برای کرملین بود. پاسخ مهندسان مسکو، طراحی یک رهگیر غولپیکر به نام میگ ۲۵ بود. این جنگنده با سرعت عملیاتی ۲٫۸۳ ماخ، سریعترین هواپیمای نظامی تولید انبوه جهان شد. میگ ۲۵ در حالت اضطراری میتوانست به سرعت ۳٫۲ ماخ نیز برسد.
میگ ۲۵ در ارتفاعات بالا پادشاهی میکرد و حتی در یک پرواز ثبتشده در سال ۱۹۷۷ توانست به ارتفاع خیرهکننده ۳۷ کیلومتری از سطح زمین صعود کند. غرب تا سال ۱۹۷۶ که یک خلبان فراری شوروی هواپیمای خود را در ژاپن فرود آورد، اطلاعات دقیقی از اسرار این پرنده مخوف نداشت.
بمبافکنی که آزمایشگاه شد؛ XB-۷۰ والکری
والکری در ابتدا به عنوان یک بمبافکن استراتژیک هستهای با توانایی پرواز در ارتفاع ۷۰ هزار پایی و سرعت ۳٫۱ ماخ طراحی شد. هدف این بود که هیچ پدافندی نتواند به آن آسیب بزند. اما با ظهور موشکهای زمین به هوای پیشرفته و موشکهای بالستیک قارهپیما در دهه ۱۹۶۰، این پروژه گرانقیمت عملا قبل از شروع منسوخ شد.
از این پرنده فوقالعاده زیبا تنها دو فروند ساخته شد که تغییر کاربری داده و به آزمایشگاههای پرنده برای تحقیق در مورد سفرهای مافوق صوت مسافربری تبدیل شدند. اگرچه نمونه دوم آن در یک سانحه هوایی در سال ۱۹۶۶ نابود شد، اما دادههای به دست آمده از پروازهای والکری، بعدها مسیر را برای توسعه هواپیماهای مسافربری مافوق صوت هموار کرد.
مدافع سنگینوزن؛ میگ ۳۱ فاکسهاوند
میگ ۳۱ به عنوان جانشین مستقیم میگ ۲۵ طراحی شد. این پرنده با بهرهگیری از دو موتور قدرتمند سولوویف، به سرعت عملیاتی ۲٫۸۳ ماخ میرسد. هرچند از نظر تئوریک توانایی عبور از ۳ ماخ را نیز دارد، اما برای جلوگیری از استهلاک شدید موتور، سرعت آن به صورت نرمافزاری محدود شده است.
فاکسهاوند با وزن ۴۶ تنی خود در زمان برخاستن، یکی از سنگینترین جنگندههای جهان است. دلیل این وزن زیاد، رادارهای پیشرفته و موشکهای دوربرد سنگینی است که با خود حمل میکند. رادار این پرنده به آن اجازه میدهد تا ۱۰ هدف را در فاصله ۲۰۰ کیلومتری ردیابی کرده و همزمان با ۴ هدف در هر زاویهای درگیر شود. جالب اینجاست که با وجود گذشت بیش از ۴۰ سال از معرفی اولیه، میگ ۳۱ به لطف ارتقاهای مداوم، همچنان فعال است و عنوان سریعترین جنگنده عملیاتی حال حاضر جهان را یدک میکشد.
۵۸۳۲۲
