سرپرست پژوهشگاه فضایی: سامانه «ایران‌زمین» مشابه گوگل ارث به‌زودی عملیاتی می‌شود

نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، از توسعه سامانه «ایران‌زمین» به‌عنوان بستری مشابه گوگل ارث خبر داد و گفت این سامانه اکنون در مرحله آزمایش قرار دارد و به‌زودی عملیاتی می‌شود.

به گفته مکاری، «ایران‌زمین» در دو نسخه عمومی و تجاری ارائه خواهد شد. نسخه عمومی قرار است کارکردی مشابه سرویس‌های عمومی مشاهده تصاویر ماهواره‌ای داشته باشد و در بخش تجاری نیز کاربران به ابزارهای پردازشی مختلف و امکان دریافت خروجی‌های تخصصی دسترسی خواهند داشت.

سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران گفت داده‌های ماهواره خیام یکی از منابع اصلی سامانه ایران‌زمین خواهد بود و پژوهشگاه آرشیو تصاویر این ماهواره را در اختیار دارد. این داده‌ها در توسعه سامانه‌های کاربردی و ارائه خدمات به دستگاه‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مکاری توضیح داد که ارائه تصاویر خیام به دستگاه‌های اجرایی از سال گذشته آغاز شده و شهرداری‌ها از این تصاویر برای بررسی توسعه شهری و پایش ساخت‌وسازها استفاده کرده‌اند. شرکت گاز و برخی صنایع دیگر نیز در حال استفاده از خدمات مبتنی بر داده‌های فضایی هستند.

پژوهشگاه فضایی علاوه بر ایران‌زمین، سامانه‌های کاربردی خود در حوزه سنجش از دور را در یک پلتفرم یکپارچه تجمیع کرده است. به گفته مکاری، این پلتفرم امکان استفاده از انواع داده‌های اپتیکی و ابزارهای پردازشی مختلف را فراهم می‌کند و پژوهشگران و دانشگاهیان نیز می‌توانند الگوریتم‌های هوش مصنوعی خود را روی آن توسعه دهند.

او گفت هدف از ایجاد چنین زیرساخت‌هایی، فراهم‌کردن بستری برای توسعه اقتصاد فضا و ورود بخش خصوصی به ارائه خدمات مبتنی بر داده‌های ماهواره‌ای است.

مکاری از راه‌اندازی سکوی هوشمند اقتصاد فضا نیز خبر داد که قرار است برای تحلیل‌های اقتصادی صنعت فضایی و بازتعریف شاخص‌های این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته او، شاخص ارزیابی صنعت فضایی نیز در حال تغییر است و قرار نیست تنها تعداد پرتاب‌ها یا ماهواره‌ها ملاک باشد؛ تعداد بهره‌برداران، میزان ارائه خدمات به مشتریان و سهم فناوری فضایی در حل نیازهای واقعی کشور نیز در شاخص‌های جدید مورد توجه قرار خواهند گرفت.

سرپرست پژوهشگاه فضایی با اشاره به کاربردهای ملموس داده‌های ماهواره‌ای گفت این داده‌ها می‌توانند در شناسایی معادن، پایش میزان برداشت از معادن، بررسی فرونشست زمین، محاسبه سطح زیرکشت محصولات کشاورزی، پایش و پیش‌بینی خشکسالی و بررسی پهنه‌های آبی کشور مورد استفاده قرار گیرند.

او اقتصاد فضا را بخشی مهم از اقتصاد دیجیتال دانست و گفت ماهواره‌ها داده تولید می‌کنند، داده‌ها پردازش می‌شوند و از دل آن‌ها خدمات و کسب‌وکارهای جدید شکل می‌گیرد.

پژوهشگاه فضایی در همین راستا در حال راه‌اندازی یک پژوهشکده کاربردی است تا توسعه سامانه‌های موردنیاز صنایع و دستگاه‌های اجرایی را دنبال کند.

مکاری همچنین از تدوین سند راهبردی ناوبری خبر داد و گفت پژوهشگاه گزینه‌های مختلف برای دستیابی به ناوبری بومی را بررسی کرده است.

توسعه منظومه بومی ناوبری، استفاده از روش‌های افزایش دقت، ناوبری فرصت‌طلبانه و دریافت یا ارائه خدمات ناوبری در همکاری با کشورهای دیگر از جمله گزینه‌های این سند هستند.

به گفته سرپرست پژوهشگاه فضایی، پژوهشگران این مجموعه در حال طراحی و مطالعه این فناوری‌ها هستند و برنامه‌ریزی شده است بخشی از سند راهبردی ناوبری در سال آینده وارد مرحله عملیاتی شود. او گفت نمونه‌های اولیه ممکن است از دقت سامانه‌های نهایی برخوردار نباشند.

مکاری تاکید کرد استفاده پژوهشگاه فضایی از هوش مصنوعی تنها به پردازش داده‌های ماهواره‌ای محدود نمی‌شود و این فناوری در بخش‌های مختلف زنجیره صنعت فضایی به کار گرفته می‌شود.

به گفته او، طراحی منظومه‌ها، ناوبری فرصت‌طلبانه، مخابرات، توسعه ماهواره‌ها، پیش‌بینی و اصلاح خطا و افزایش وضوح تصاویر از جمله حوزه‌هایی هستند که ابزارهای هوش مصنوعی در آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. او افزود ابزارهای مورد استفاده در این زمینه در داخل پژوهشگاه توسعه پیدا می‌کنند.

سرپرست پژوهشگاه فضایی همچنین از تغییراتی در برخی پروژه‌های این مجموعه خبر داد. به گفته او، در پروژه‌های سری سامان کار روی سوخت مایع نیز آغاز شده و در پروژه‌های سری ناهید توجه بیشتری به فناوری‌های موردنیاز برای منظومه‌سازی شده است.

او گفت یکی از فناوری‌های موردنیاز در منظومه‌های ماهواره‌ای، ارتباط میان‌ماهواره‌ای است و پژوهشگاه توسعه این فناوری را نیز آغاز کرده است.

مکاری در بخش دیگری از این نشست درباره خسارت‌های واردشده به پژوهشگاه فضایی در جریان جنگ گفت بخشی از ساختمان‌ها تخریب و تعدادی از تجهیزات از بین رفته‌اند و فعالیت‌های این مجموعه نیز برای مدتی متوقف شده است.

او گفت پژوهشگاه پس از این توقف در فاصله کوتاهی به چرخه فعالیت بازگشته و زیرساخت‌های موردنیاز برای ادامه توسعه ماهواره‌ها دوباره تامین شده‌اند؛ بااین‌حال، زیرساخت‌ها هنوز به وضعیت پیش از جنگ بازنگشته‌اند.

مکاری درباره رقم خسارت نیز گفت در حال حاضر برآورد دقیقی وجود ندارد و تعیین میزان خسارت نیازمند طی‌شدن فرایند ارزیابی است.

به گفته او، پس از جنگ برخی پروژه‌ها بر اساس شرایط جدید بازتعریف و نوع فناوری‌ها و شیوه فعالیت پژوهشگاه نیز تغییر کرده است. افزایش تاب‌آوری نیز به یکی از ملاحظات اصلی در برنامه‌های جدید تبدیل شده است.

سرپرست پژوهشگاه فضایی همچنین از طراحی دو نرم‌افزار شبیه‌ساز سه‌بعدی خبر داد که با هدف کاهش احتمال شکست مأموریت‌های فضایی توسعه یافته‌اند.

این نرم‌افزارها امکان ارزیابی عملکرد ماهواره پیش از پرتاب و شبیه‌سازی شرایطی را فراهم می‌کنند که امکان آزمایش مستقیم آن‌ها روی زمین وجود ندارد. پس از پرتاب نیز می‌توان از این ابزارها برای کمک به مرکز کنترل ماموریت و تحلیل وضعیت ماهواره استفاده کرد.

مکاری گفت تغییر رویکرد پژوهشگاه با هدف حرکت از توسعه صرف فناوری به سمت توسعه فناوری‌های مسئله‌محور و پاسخ‌گو به نیازهای کشور انجام شده است.

او از امضای تفاهم‌نامه‌های متعدد با بهره‌برداران خدمات فضایی خبر داد و گفت هدف پژوهشگاه این است که بخش خصوصی نقش بیشتری در زنجیره صنعت فضایی داشته باشد.

راه‌اندازی مرکز رشد فضایی، فراهم‌کردن دسترسی شرکت‌ها و پژوهشگران به داده‌های فضایی و ایجاد زیرساخت‌های مشترک از جمله اقداماتی است که برای تحقق این هدف دنبال می‌شود.

به گفته مکاری، هدف بلندمدت این است که وابستگی فعالیت‌های فضایی به بودجه دولتی کاهش پیدا کند و بخش بیشتری از هزینه‌های این صنعت از محل ارائه خدمات و فعالیت اقتصادی تامین شود.

او هم‌چنین گفت پژوهشگاه به‌دنبال مشارکت در تدوین استانداردهای بین‌المللی حوزه فضا و توسعه مشترک ماهواره با دیگر کشورها است.