روسیه بی‌سروصدا درحال عقب‌نشینی از بلندپروازی‌های فضایی خود است
روسیه بی‌سروصدا درحال عقب‌نشینی از بلندپروازی‌های فضایی خود است
ایستگاه فضایی بین‌المللی تا سال ۲۰۳۰ به پایان عمر خود می‌رسد و روسیه، به عنوان یکی از کلیدی‌ترین شرکای پروژه، در حال طراحی جانشینی برای آن است. پس از یک دهه برنامه‌ریزی برای قرارگیری ایستگاه جدید در مدار قطبی با عرض جغرافیایی بالا (به منظور نظارت دقیق بر مناطق استراتژیک شمالگان)، حالا مقامات مسکو تغییر عقیده داده‌اند. براساس تصمیم جدید، روس‌ها به همان مدار قدیمی و آشنای ایستگاه فضایی بین‌المللی بازمی‌گردند؛ یعنی شیب مداری ۵۱٫۶ درجه که حدود ۴۰ سال پیش ایستگاه فضایی میر شوروی نیز در آن حرکت می‌کرد.
تصمیم تازه صرفاً تغییر مسیری ساده در نقشه‌های پروازی نیست، بلکه معماری برنامه‌ی فضایی روسیه را برای دهه‌های آینده دگرگون می‌سازد؛ این انتخاب تعیین می‌کند چه نوع ماژول‌هایی در ساخت ایستگاه مداری روسیه (ROS) به کار گرفته شوند، کدام موشک‌ها و پایگاه‌های فضایی مورد استفاده قرار گیرند و در نهایت، اقتصاد فضایی این کشور چه ساختاری یابد.
به‌گزارش ساینتیفیک‌امریکن، مدیر روسکاسموس این تغییر استراتژی را به عنوان گامی برای همکاری با هند معرفی کرده است. دیمیتری باکانوف، مدیرکل سازمان، در سفر اخیر خود به دهلی‌نو اعلام کرد: «ما در حال ساخت ایستگاه ملی هستیم و هند نیز پروژه‌ای مشابه را دنبال می‌کند؛ بنابراین در حال مذاکره هستیم تا هر دو ایستگاه را در یک صفحه‌ی مداری یکسان قرار دهیم.» هند پیش از این نیز اعلام کرده بود که قصد دارد اولین بخش از ایستگاه فضایی خود را در سال ۲۰۲۸ به فضا پرتاب کند.
همکاری با هند بیشتر توجیه دیپلماتیک است تا دلیل اصلی
با این‌حال، کارشناسان معتقدند همکاری با هند بیشتر توجیه دیپلماتیک است تا دلیل اصلی. دیمیتری پایسون، از اعضای آکادمی بین‌المللی کیهان‌نوردی، می‌گوید: «با توجه به واقعیت‌های اقتصادی و سیاسی فعلی، این تصمیم کاملاً منطقی است.» او توضیح می‌دهد که نگه‌داشتن ایستگاه در مدار فعلی، بسیار ارزان‌تر از انتقال به مدار قطبی است و به نوآوری‌های فنی کمتری نیاز دارد. به گفته‌ی پایسون، هماهنگی با هند تنها بهانه‌ای به‌موقع بود تا تصمیمی که ریشه در محدودیت‌های دیگر داشت، توجیه شود.
پایبندی به مدار فعلی به روسکاسموس امکان می‌دهد تا از فناوری‌ها و طراحی‌های موجود در ایستگاه فضایی بین‌المللی و فضاپیماهای سایوز دوباره استفاده کند. اما این رویکرد جنبه‌ای منفی نیز دارد؛ معماری ایستگاه جدید به جای آنکه جهشی به سوی آینده باشد، بیشتر شبیه به بازگشتی ۴۰ ساله به دوران ایستگاه میر به نظر می‌رسد.
مدار قطبی که از فراز قطب‌های شمال و جنوب زمین می‌گذرد، در دنیای سفرهای فضایی سرنشین‌دار هنوز قلمرویی ناشناخته و کمیاب محسوب می‌شود. تا‌به‌امروز، تنها مأموریت سرنشین‌داری که موفق به لمس این مدار شده، پرواز خصوصی فرام۲ (Fram2) شرکت اسپیس‌ایکس بوده است که در آوریل ۲۰۲۵ انجام شد.
-
تخریب سکوی پرتاب بایکونور؛ روسیه برای نخستین‌بار توانایی اعزام فضانورد را از دست داد11 آذر 04
مطالعه ‘3
-
روسیه ماژول بزرگ نوکا را پس از سال‌ها تاخیر به ایستگاه فضایی بین‌المللی پرتاب کرد30 تیر 00
مطالعه ‘2
-
اتصال ماژول روسی نوکا به ایستگاه فضایی بین‌المللی نزدیک بود به فاجعه ختم شود08 مرداد 00
مطالعه ‘3
-
ایستگاه فضایی بین‌المللی به روایت اعداد؛ ۲۵ سال از زندگی پیوسته انسان در مدار زمین گذشت8 روز قبل
مطالعه ’12
در سال ۲۰۱۴، روسیه رویای بزرگی در سر داشت. اولگ استاپنکو، مدیر وقت روسکاسموس، از ساخت ایستگاهی خبر داده بود که کل قلمرو روسیه را زیر نظر بگیرد و به عنوان سکوی پرشی برای سفر به ماه عمل کند. طرح‌های اولیه شامل قطعات پیشرفته‌ای مثل ماژول خودکار OKA-T برای آزمایش‌های حساس علمی و حتی ماژول‌های انبساط‌پذیر مجهز به سانتریفیوژ بود.
اما از سال ۲۰۲۱، رویاهای بلندپروازانه رنگ باختند. مقامات تصمیم گرفتند ایستگاه را بر پایه پاور ماژول علمی (NEM) بنا کنند؛ سازه‌ای که بدنه‌اش سال‌ها در کارخانه انرگیا خاک می‌خورد. این ماژول که ابتدا برای تامین برق بخش روسی ایستگاه فضایی بین‌المللی طراحی شده بود، نواقص بزرگی برای تبدیل شدن به هسته یک ایستگاه مستقل داشت. پاور ماژول علمی نه سیستم کنترل وضعیت مناسبی داشت و نه درگاه‌های کافی برای اتصال همزمان فضاپیماهای سرنشین‌دار و باری. برای تبدیل کردن این نیروگاه نیمه‌کاره به خانه‌ای فضایی برای سکونت، باید سیستم‌های حیاتی مثل کامپیوترهای مرکزی به آن افزوده می‌شد که بازطراحی گسترده‌ای را می‌طلبید.
روسیه می‌تواند ماژول نائوکا را به ایستگاه جدید منتقل کند
مشکلات پرتاب نیز قوز‌بالای‌قوز بود. قرار بود پاور ماژول علمی با موشک جدید آنگارا از پایگاه ووستوچنی پرتاب شود، اما نه موشک آماده بود و نه پایگاه فضایی سکوی پرتاب مناسبی داشت. پاول لوزین، تحلیلگر ارشد فضایی، می‌گوید بن‌بست‌های فنی در نهایت پروژه مدار قطبی را به تعطیلی کشاند. او معتقد است پاور ماژول علمی عملاً توانایی تبدیل به قلب ایستگاهی مدرن را ندارد و در بهترین حالت، تنها فضاپیمایی بزرگ خواهد بود که فضای اندکی برای پژوهش‌های علمی دارد.
بازگشت به مدار ۵۱٫۶ درجه، مثل میان‌بری نجات‌بخش بود. با این کار، روسیه می‌تواند ماژول نائوکا (Nauka) را که همین حالا در ایستگاه فضایی بین‌المللی فعال است، به ایستگاه جدید خود منتقل کند. همچنین دیگر نیازی به ارتقای پایگاه ووستوچنی نیست، چون می‌توان از پایگاه قدیمی و امتحان‌پس‌داده‌ی بایکونور و موشک‌های قابل‌اعتماد پروتون استفاده کرد.
طبق اسناد داخلی شرکت انرگیا، نقشه راه به این صورت است: در سال ۲۰۲۸، یک ماژول اتصال جدید به نائوکا متصل می‌شود. همزمان، ایستگاه فضایی بین‌المللی کم‌کم ارتفاع خود را کم می‌کند تا در اقیانوس آرام سقوط کند. در سال ۲۰۲۹، پاور ماژول علمی و سپس یک ماژول هوابند به این مجموعه اضافه می‌شوند. در نهایت، ایستگاه جدید روسیه از پیکره ایستگاه فضایی بین‌المللی جدا شده و به صورت مستقل به راه خود ادامه می‌دهد.
اما مسیر تازه نیز بدون چالش نیست. ماژول نائوکا که سال ۲۰۲۱ پرتاب شده، همین حالا با نشتی در سیستم خنک‌کننده دست‌وپنجه نرم می‌کند و به تعمیرات جدی نیاز دارد. تمام عملیات پیچیده باید پیش از ژوئن ۲۰۳۰، یعنی زمان نابودی ایستگاه فضایی بین‌المللی، انجام شود. پاول لوزین هشدار می‌دهد که روسیه به احتمال زیاد با وقفه‌ای طولانی در پروازهای سرنشین‌دار خود مواجه خواهد شد، چرا که با وجود تلاش‌های زیاد، هنوز شریک استراتژیک و پیشرفت ملموسی برای نهایی‌سازی این پروژه مشاهده نمی‌شود.
