راز لختههای خونی نادر پس از واکسنهای کرونا بالاخره حل شد
راز لختههای خونی نادر پس از واکسنهای کرونا بالاخره حل شد
پس از چند سال تحقیق، دانشمندان سرانجام راز عارضه جانبی غیرمعمولی را که در برخی دریافتکنندگان واکسنهای کووید-۱۹ آکسفورد/آسترازنکا و جانسوناندجانسون دیده میشد، کشف کردند. این یافته میتواند به تولید واکسنهای ایمنتر بر پایه همین فناوری در آینده کمک و از تکرار این مشکل جلوگیری کند.
امروزه بیشتر واکسنهای کووید مورد استفاده از نوع mRNA هستند، اما برخی از واکسنهایی که در ابتدای دنیاگیری کووید عرضه شدند، بهویژه واکسنهای آکسفورد/آسترازنکا که در ایران نیز استفاده میشد و جانسوناندجانسون آمریکایی، متفاوت بودند. این واکسنها از نوع «ناقل آدنوویروسی» بودند؛ یعنی از یک ویروس ناقل بیخطر برای انسان (در اینجا آدنوویروس) برای انتقال بخشی از ویروسی که قرار است بدن در برابر آن ایمن شود، استفاده میکردند.
لختههای خونی نادر پس از واکسنهای ناقل آدنوویروسی بهدلیل فعال شدن آنتیبادیهای خودایمنی علیه پروتئین PF4 رخ میدهند
دلیل ساخت سریع واکسنهای یادشده این بود که فناوری آنها کاملاً جدید نبود. برای مثال، سازندگان واکسن آسترازنکا پیش از آغاز دنیاگیری، در حال آزمایش واکسن ناقل آدنوویروسی علیه ویروس مرس (یکی دیگر از کروناویروسها) بودند.
واکسنهای ناقل آدنوویروسی بسیار مؤثر بودند و در کنار واکسنهای mRNA فایزر و مدرنا، از ارکان اصلی واکنش اولیه به دنیاگیری محسوب میشدند و به کاهش موج عفونتها، نجات جان انسانها و برداشته شدن محدودیتها کمک کردند.
بااینحال، هیچ مداخله پزشکی کاملاً بدون خطر نیست و بهزودی مشخص شد که یک عارضه جانبی بسیار نادر در برخی دریافتکنندگان واکسنهای آدنوویروسی رخ میدهد. این عارضه «ترومبوز همراه با کاهش پلاکت ناشی از واکسن» یا VITT نام گرفت. این وضعیت جدی و بالقوه تهدیدکننده زندگی است و باعث تشکیل لختههای خونی همزمان با کاهش شدید پلاکتها میشود. در ابتدا پزشکان از علت آن سردرگم بودند، اما بهزودی مشخص شد که VITT بهدلیل وجود نوع غیرمعمول آنتیبادی خودایمنی علیه پروتئینی انسانی به نام «فاکتور پلاکتی ۴» (PF4) رخ میدهد.
