راز دوقلوهای ناسازگار؛ چرا سیاره زهره جهنم و زمین بهشت است؟
راز دوقلوهای ناسازگار؛ چرا سیاره زهره جهنم و زمین بهشت است؟
خلاصه مقاله:
- زهره، خواهر دوقلوی زمین، امروز به جهنمی داغ و غیرقابلسکونت تبدیل شده است؛ جوی پر از دیاکسیدکربن، فشار خردکننده، دمایی آنقدر بالا که حتی سرب را ذوب میکند و باران اسید سولفوریک که پیش از رسیدن به سطح تبخیر میشود. این در حالی است که زمین از همان مواد ساخته شده و ابعادی مشابه دارد، اما مسیرش متفاوت بوده و به سیارهای سرسبز و زیستپذیر بدل شده است.
- دانشمندان میپرسند چرا سرنوشت این دو سیاره چنین متفاوت شد و آیا زمین هم در آینده میتواند راه زهره را برود؟ پژوهشهای تازه نشان میدهد زهره احتمالاً زمانی آب فراوان داشته، شاید حتی اقیانوسها. اما تابش شدید خورشید و فورانهای عظیم آتشفشانی باعث شدند آبها تبخیر شوند، دیاکسیدکربن در جو انباشته شود و چرخه گلخانهای مهارنشدنی آغاز گردد. با از بین رفتن آب، فرورانش و دفن کربن در دل سیاره هم متوقف شد و جو بهطور کامل از کربن پر شد.
- مدلسازیهای تیم استیون کین نشان میدهد زمین در آیندهای دور (حدود ۳٫۵ میلیارد سال دیگر) ممکن است به نقطهای مشابه برسد. آن زمان خورشید پرنورتر میشود، اقیانوسها تبخیر میشوند، فرورانش متوقف میگردد و دیاکسیدکربن در جو جمع میشود. زمین داغ و غیرقابلسکونت خواهد شد، هرچند احتمالاً هرگز به شدت جهنمی زهره نخواهد بود، چون فعالیت آتشفشانیاش کمتر میشود.
سیاره زهره را میتوان بدترین مکان در سراسر منظومه شمسی دانست. پردهای از دیاکسیدکربن این سیاره را دربر گرفته و سطح آن را زیر فشاری خردکننده قرار داده است. در آسمان زرد و بیمارگونش باران اسید سولفوریک فرو میریزد، اما این باران هرگز به زمین گداخته و پوشیده از گدازه نمیرسد. زهره چنان داغ است (به حدی که میتواند سرب را ذوب کند) که باران اسیدی پیش از رسیدن به سطح، در میانه راه تبخیر میشود.
زمین و زهره همزمان و از مواد سازندهای یکسان در بخشی تقریباً مشابه از منظومهٔ شمسی شکل گرفتهاند و حتی ابعاد آنها نیز یکسان است. پس چرا زهره به جهنمی سوزان بدل شد و زمین به باغی سرسبز و زندگیبخش؟
در جامعهٔ علمی اغلب چنین گفته میشود که زهره تنها چند گام جلوتر از ما قرار دارد، به این معنا که نمایانگر وضعیت نهایی همهٔ سیارههای سنگی بزرگ ازجمله زمین است. بر پایهٔ این فرضیه، این سیارهها سرانجام توانایی ذخیره و مهار گازهای گلخانهای گرمکنندهٔ سیاره را در لایههای درونی خود از دست میدهند. وقتی این گازها در جو انباشته میشوند، سیاره وارد مرحلهای از گلخانهٔ مهارنشدنی یعنی وضعیتی مشابه اقلیم سوزان زهره میشود. استیون کِین، اخترفیزیکدان سیارهای در دانشگاه کالیفرنیا ریورساید، میگوید: «سالهاست که از زهره بهعنوان پیشنمایی از آیندهٔ زمین یاد میشود.»
اما آیا این فرض دیرینه واقعیت دارد؟ آیا طی صدها میلیون یا حتی میلیاردها سال، اقلیم زمین همان مسیر زهره را طی خواهد کرد و از جهانی معتدل به گلخانهای فاجعهآمیز تبدیل خواهد شد؟
