غزال زیاری– فرانسیس هالزن، فیزیکدان ذرات بلژیکی-آمریکایی، به دلیل تلاش‌های پیشگامانه‌اش در ساخت رصدخانه‌ای برای ردیابی گریزان‌ترین ذرات جهان یعنی نوترینوهای پرانرژی و نحوه پیدایش آن‌ها، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ شد.
هالزن، مدیر ۸۲ ساله رصدخانه نوترینو آیس‌کیوب در دانشگاه ویسکانسین-مدیسن، مدتی پیش ایده درخشانی را مطرح کرد که طبق آن، با استفاده از یخ‌های قطب جنوب، می‌توان به ردیابی نوترینوها پرداخت؛ ذراتی که گاهی به دلیل عبور بی‌تأثیر و بدون ردپا از درون زمین و بدن انسان‌ها و تعامل فوق‌العاده نادر با ماده، به عنوان «ذرات روح» شناخته می‌شوند.
بدین ترتیب و با اهدای این جایزه، کمیته نوبل از او به خاطر مشارکت‌های قاطعانه در توسعه رصدخانه آیس‌کیوب و کشف نوترینوهای پرانرژی با منشا اخترفیزیکی تقدیر کرد. چرا که دستاوردهای او، پنجره‌های جدیدی را به روی علم نجوم گشوده‌اند.
اوا اولسون از آکادمی سلطنتی علوم سوئد در نشست خبری در این باره گفت: «این پیام‌رسان‌ها اطلاعاتی را از اعماق کیهان به همراه می‌آورند. آن‌ها درِ کهکشان‌های دوردست را باز می‌کنند و از فرآیندهای ستاره‌های در حال انفجار برای ما می‌گویند.»
مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک هم با اشاره به رهبری هالزن بر یک تیم بین‌المللی از پژوهشگران و مهندسان به این نکته اشاره کرد که پشتکار و بینش علمی هالزن، راه را برای نوع جدیدی از نجوم هموار کرده است.
در سال ۲۰۱۴ هم مجله اسمیتسونین به پاس آزمایش شگفت‌انگیز هالزن که آغازگر عصر جدیدی در نجوم است، لقب «مرد نوترینو» را به او اعطا کرده بود.
ارزش نقدی جایزه نوبل امسال، ۱۲ میلیون کرون سوئد (معادل تقریبی ۱.۲ میلیون دلار) است که طی مراسمی رسمی در تاریخ ۱۰ دسامبر (سالگرد درگذشت آلفرد نوبل) در استکهلم به برندگان اهدا خواهد شد. جایزه فیزیک به عنوان یکی از عالی‌ترین ارکان این رشته، دهه‌هاست که از دانشمندان و محققان بزرگی مثل آلبرت انشتین، ماری و پیتر کوری، ماکس پلانک و نیلز بور به خاطر اکتشاف‌های بنیادین‌شان قدردانی کرده است.
پارسال گذشته، سه دانشمند به خاطر پژوهش بر روی رفتار عجیب ذرات زیراتمی به نام تونل‌زنی کوانتومی که امکان اندازه‌گیری‌های فوق‌العاده حساسی را توسط دستگاه‌های ام‌آرآی (MRI) فراهم کرد و شالوده تلفن‌های همراه بهتر و رایانه‌های سریع‌تر را پی ریخت، برنده جایزه نوبل فیزیک شدند.
منابع: reuters و france۲۴
۲۲۷۲۲۷
